Modern hayatın her alanına sızan plastikler, artık yalnızca etraf kirliliğinin değil, sıhhatimizin da en büyük tehditlerinden biri haline geldi. Okyanuslarda yüzen devasa çöp adalarından soframıza kadar ulaşan mikroplastikler, hatta insan beyninde saptanan ürkütücü kirlilik düzeyleri, bizi yolun sonuna yaklaştırıyor.
Plastik, ucuz ve sağlam olması sayesinde vazgeçilmez bir gerece dönüşse de, tabiatta yok olması 500 yılı bulabiliyor. Bu dayanıklılığın sırrı ise tabiatta bulunmayan, büsbütün laboratuvar üretimi olan kimyasal bağlarda gizli. Lakin Japonya’dan gelen yeni bir haber, bu karanlık tabloyu büsbütün değiştirebilecek bitki tabanlı bir ihtilalin kapıda olduğunu gösteriyor.
Japon araştırmacılar, plastik krizine tahlil bulmak için bakterilere yahut karmaşık geri dönüşüm süreçlerine bel bağlamak yerine, işe en temelden, yani tabiattan başladılar. Odun hamurundan elde edilen ve hali hazırda besin onaylı bir unsur olan selülozu temel alan grup, bu ham maddeyi tuz iyonlarıyla birleştirerek orijinal bir yapı ortaya çıkardı. Ortaya çıkan bu yeni kuşak malzeme, yalnızca sağlam olmakla kalmıyor, deniz suyuyla temas ettiğinde süratle ve büsbütün tabiata karışabiliyor.
Tuz ve odun hamurundan gelen esneklik
Aslında bilim dünyası daha evvel de kendi kendini “yiyen” plastikler üzerinde çalışmıştı. Fakat bu yeni yolu özel kılan şey, materyalin hem üretim kolaylığı hem de güvenliği. Selüloz liflerini polietilenimin guanidinyum iyonlarıyla harmanlayan araştırmacılar, zıt yüklerin birbirini çekmesini sağlayarak çok güçlü bir iyonik ağ oluşturdu. Başlangıçta cam üzere kırılgan olan bu yapıyı evcilleştirmek için ise hayvan yemlerinde ve destek edici besinlerde kullanılan kolin klorür hususunu karışıma eklediler. Bu dokunuş, sert gereci hem esnek hem de sağlam bir plastik alternatifi haline getirdi. Üstelik materyalin dışına eklenen kollayıcı kaplama, eserin ezkaza nemden etkilenip bozulmasını da engelliyor.
Doğanın her yıl yaklaşık 100 milyar ton selüloz ürettiğini düşünürsek, bu yeni teknolojinin ham husus kahrı çekmeyeceği çok açık. Araştırma takımının başındaki Takuzo Aida, basına yaptığı açıklamada hem esnek hem de dirençli bir plastik geliştirdiklerini ve bu teknolojinin dünyayı plastik kirliliğinden koruyacağını vurguluyor. Klasik plastiklerin bilakis, bu bitki tabanlı gereç çözündüğünde geride hiçbir mikroplastik kalıntısı bırakmıyor. Karışımdaki kolin klorür oranını değiştirerek farklı sertlik derecelerinde eserler elde edilebilmesi, bu buluşun poşetlerden saklama kaplarına kadar her yerde kullanılabileceği manasına geliyor.
Bu yenilikçi yaklaşım, endüstriyel ölçekte seri üretime de epeyce uygun. Hem tabiatta çokça bulunan kaynakların kullanılması hem de çevreyi kirletmek yerine onu besleyen bir yapıya sahip olması, bu çalışmayı yalnızca bir deney olmaktan çıkarıp global bir tahlil adayına dönüştürüyor.
