Tıp dünyası, yaklaşık bir asır evvel insanlık tarihinin en garip ve korkutucu imtihanlarından birini verdi. Milyonlarca insanın 1918 grip salgınıyla boğuştuğu o karanlık günlerde, apansız ortaya çıkan gizemli bir hastalık insanları hayattayken birer heykele dönüştürmeye başladı.

Tıp literatürüne “Encephalitis Lethargica” (EL) olarak geçen bu rahatsızlık, kurbanlarını derin bir sessizliğe hapsederek onları dış dünyadan büsbütün kopardı. Birinci defa 1916 kışında Avrupa’da kendini gösteren hastalık, Viyana Üniversitesi’nden Dr. Constantin von Economo tarafından tanımlanana kadar birçok olay yanlış teşhis kurbanı oldu.

Hastalığın birinci belirtileri aslında epeyce saf görünüyordu. Baş ağrısı, hafif ateş ve kusma üzere şikayetlerle başlayan süreç, çok geçmeden yerini ağır nörolojik krizlere bırakıyordu. “Uyku hastalığı” olarak anılmaya başlanan bu durumun suratı ise tıp topluluğunu dehşete düşürdü. Bir konser çıkışı meskenine giderken ansızın felç geçiren ve yarım saat içinde derin bir uykuya dalarak hayatını kaybeden gençlerin öyküleri, salgının ne kadar acımasız olduğunu ispatlar nitelikteydi. Kurbanlar bazen günlerce uyanmıyor, uyandıklarında ise etraflarında olup biten her şeyi duyduklarını ve farkında olduklarını söyleyerek tabipleri şaşkına çeviriyordu.

Hareket kabiliyetini yitiren yaşayan hayaletler

1920’lere gelindiğinde ise hastalık yüz değiştirerek daha sancılı bir evreye geçti. Bu etapta hastalar, morfinin dahi dindiremediği şiddetli ağrılar ve dinmeyen kasılmalarla çaba etmek zorunda kaldı.

1960’lı yıllarda bu hadiselerle ilgilenen efsanevi nörolog Dr. Oliver Sacks, hastaların durumunu “zombiler kadar pasif, hayaletler kadar silik” kelamlarıyla tanımladı. Sacks’ın notlarına nazaran bu beşerler, hiçbir istek yahut dürtü belirtisi göstermeden bütün gün sandalyelerinde kıpırdamadan oturuyordu. Şuurları açık olmasına karşın hayata bağlanacak yaşamsal enerjiyi büsbütün kaybetmişlerdi.

Yaklaşık yarım milyon insanın vefatına yol açan bu gizemli salgın, 1927 yılına gelindiğinde başladığı üzere apansız ortadan kayboldu. Hastalığın neden ortaya çıktığı ve neden bittiği bugün hala tam olarak bilinmiyor. 1918 gribiyle bir irtibatı olduğu uzun mühlet tartışılsa da, yapılan ayrıntılı araştırmalar bu iki salgının birbirinden bağımsız hareket ettiğini ispatladı. Bilim insanları bir devir poliyo gibisi bir virüsten şüphelense de kesin bir delile ulaşamadılar.

Bugün tıp kitaplarının tozlu sayfalarında bir sır olarak bekleyen bu “uyuyan devin” bir gün geri dönüp dönmeyeceği meçhul.