Geçtiğimiz yılın Eylül ayında, sismolojiyle ilgilenen bilim insanları dünyanın dört bir yanındaki ölçüm aygıtlarında garip bir sinyal fark etti. Her 90 saniyede bir tekrarlayan titreşim, dokuz gün boyunca kesintisiz halde kaydedildi. Akabinde bir ay sessizlik oldu ve sinyal bu kere bir hafta sürecek halde geri döndü. Frekans sabitti: 10,88 milihertz. O periyotta kimse bunun nedenini açıklayamamıştı.
Oxford Üniversitesi’nden bir araştırma takımı, bu bilinmeyen sinyalin ardındaki mümkün nedeni nihayet bulmuş üzere görünüyor. Daha evvel öne sürülen birtakım varsayımlar, sinyalin Grönland’ın doğusunda, ulaşılması epeyce sıkıntı bir noktada yer alan Dickson Fiyordu’nda yaşanan büyük heyelanlarla bağlantılı olabileceğini öne sürüyordu. Bu heyelanların iki güçlü tsunamiye yol açtığı, dalgaların ise fiyort içinde sıkışarak “seiche” ismi verilen ileri-geri salınan su hareketlerine dönüştüğü düşünülüyordu. Lakin bu hareketler o vakte kadar sırf teoride vardı; kimse onları direkt gözlemlememişti.
Cevabı uydu müşahedeleri verdi
Oxford grubu, bu sefer gözle görülür bir delil sunmayı başardı. Aralık 2022’de yörüngeye yerleştirilen SWOT (Yüzey Suyu ve Okyanus Topografyası) isimli gelişmiş uydu, bu çalışmada kilit rol oynadı. Daha evvelki uydular yalnızca tek bir noktadaki su yüksekliğini ölçebilirken, SWOT geniş alanları tarayabiliyor. Uydunun kalbinde yer alan KaRIn isimli radar sistemi, su yüzeyindeki küçük değişimleri bile fark edebiliyor.
Araştırmacılar bu dataları kullanarak tsunamilerin akabinde Dickson Fiyordu’nda oluşan su hareketini detaylı biçimde haritalandırdı. Haritalar, fiyordun bir ucunun başkasından yaklaşık iki metre daha yüksek olduğunu, yani su yüzeyinde bariz bir eğim oluştuğunu gösterdi. Dahası, bu eğimin istikameti vakitle değişiyordu. Bu da dalgaların sahiden ileri-geri hareket ettiğini, yani bir seiche oluştuğunu açıkça ortaya koydu.
Elde edilen bilgiler yalnızca yüzeyle hudutlu değildi. Takım, sinyallerin hava şartlarından ya da gelgit tesirlerinden kaynaklanmadığını anlamak için rüzgar ve okyanus kayıtlarıyla da karşılaştırma yaptı. Tıpkı vakitte, binlerce kilometre ötede yer kabuğunda gözlemlenen küçük titreşimler, fiyorttaki dalgaların zamanlamasıyla eşleşiyordu. Bu da sinyalin kaynağının fizikî su hareketi olduğunu netleştirdi.
Makine tahsili tekniklerinin yardımıyla dalgaların birinci yüksekliği yaklaşık 7,9 metre olarak hesaplandı. SWOT uydusu kimi anları kaçırmış olsa da, araştırma takımı eksik kalan noktaları istatistiksel sistemlerle tamamladı.
Uzak bölgeler artık daha yakın
Araştırma grubundan Thomas Monahan, bu cins teknolojilerin gelecekte ne derece kıymetli olabileceğine dikkat çekiyor: “İklim değişikliği uzak ve güç ulaşılan bölgelerde çok süratli tesirler bırakıyor. Bu üzere gelişmiş uydu sistemleri sayesinde artık daha evvel ölçemediğimiz olayları izleyebiliyoruz.”
Çalışmanın öbür müellifi Prof. Thomas Adcock da benzeri formda, yeni jenerasyon bilgilerin geçmişte yalnızca kestirim yürütülebilen olaylara ışık tutabileceğini belirtiyor: “Bu örnek, tsunamiler, fırtına dalgaları ya da başka sıra dışı deniz olayları hakkında daha fazla bilgi edinmemizi sağlayacak bir yol açıyor.”
