Gökyüzündeki doğal uydumuz Ay, milyarlarca yıldır değişmeyen, durağan bir cisim üzere görünebilir. Lakin NASA’nın bilgileri bunun tam aksisini kanıtlıyor. Ay Keşif Yörünge Aracı LRO’nun kamera takımı olan LROC, 13 Kasım’da Ay’ın yüzeyinde daha evvel hiç görülmemiş, yepisyeni bir çarpma izi keşfettiğini duyurdu. Yaklaşık 22 metre çapındaki bu kraterin, büyük olasılıkla Aralık 2009 ile Aralık 2012 ortasında, Römer kraterinin çabucak kuzeyinde gerçekleşen bir çarpışma sonucu oluştuğu iddia ediliyor.
Yeni kraterler bulmak, LROC takımı için aslında şaşırtan bir durum değil. Kameranın en kıymetli yeteneklerinden biri, Ay yüzeyinin birebir kısmının yörüngeden çekilmiş öncesi ve sonrası fotoğraflarını karşılaştırarak vakit tahlili yapabilmesi. Bu strateji, Ay’ın yüzeyinin bir insan vakit ölçeğinde bile dinamik olduğunu kanıtladığı için büyük ehemmiyet taşıyor.
Örneğin, LROC grubunun 2016’daki bir açıklamasına nazaran, bilim insanları LRO vazifesinin başladığı 2009’dan bu yana Ay’da oluşan 200’den fazla çarpma krateri tespit etti. Hatta 2023 yılında, Ay yörüngesinde dönen bu araç, Rusya’nın Luna 25 Ay iniş aracının Ay yüzeyine çarpması sonucu oluştuğu düşünülen, insan üretimi muhtemel bir krater bile buldu.
Yeni kraterin “Güneş ışını şeklindeki” izleri
Ekip, bu son krater keşfi hakkında bildiklerimizi anlatırken, çarpma anında krater kenarından onlarca metre uzağa parlak materyal fırlatıldığını ve bu materyalin “güneş ışını şeklinde” ışınlar oluşturduğunu söylüyor. Daha evvel 17 Mart 2013’teki bir çarpma üzere, taze Ay kraterlerinin yakınında da emsal ışınlar görülmüştü.
LROC açıklamasında, “Zamanla, gereç uzay ayrışmasına maruz kaldıkça, bu ışınlar çevreleyen regolitin (Ay toprağı) renginde koyulaşacak” deniliyor. Takım, kraterin hayli küçük olması nedeniyle ona Ay yüzeyindeki “çil” olarak hitap ediyor. Ayrıyeten grubun vurguladığı üzere, Ay’da yeni kraterler bulmak, “zaman içindeki çarpma oranlarını ve krater bozulma suratlarını anlamak, ayrıyeten Ay’a inançlı ve başarılı misyonlar planlamak için hayati ehemmiyet taşıyor.”
Bu son nokta, NASA dahil olmak üzere birçok ulus Ay’a insan göndermek için yarıştığından ötürü büyük değer taşıyor. NASA’nın önümüzdeki on yılda uygulamayı planladığı Artemis Ay programı, 1972’den bu yana birinci sefer insanları Ay yüzeyine indirmeyi hedefliyor. Sonuç olarak, bilim insanları titizlikle seçilen iniş bölgelerinin güvenliğini öğrenmeye çalışıyor. Örneğin, muhakkak bir pozisyondan Dünya ile bağlantının ne kadar uygun olacağı, genel arazi yapısı ve aydınlatma şartlarının ne olduğu üzere faktörler dikkate alınmak zorunda, zira Ay’daki gölgeler tehlikeli olabilir. Hatta birtakım uzmanlar sismik şartları bile hesaba katıyor.
Dolayısıyla, beklenmedik bir krater içeren bir iniş bölgesi, bu türlü bir misyon için felaket manasına gelebilir. Ay’ın girintili çıkıntılı yapısı hakkında ne kadar çok şey bilirsek, vazifelerimizin muvaffakiyet bahtı da o kadar artıyor.
