Evrenin derinliklerine bakarken yalnızca yıldızları değil, o yıldızların yaydığı ve gözlerimizin yakalayamadığı ışık frekanslarını da görmek mümkün olsaydı ne değişirdi? NASA, SPHEREx isimli yeni kızılötesi uzay teleskobuyla bu sorunun cevabını veriyor.
Görevi tam 450 milyon galaksinin ayrıntılı ışık spektrumunu toplamak olan bu devasa aygıt, geçtiğimiz günlerde topladığı bilgilerden oluşturulan birinci imgeleri paylaştı. Klâsik teleskoplar gökyüzünü yalnızca birkaç geniş renk filtresiyle tararken, SPHEREx tam 102 farklı dar filtre kullanarak adeta kozmosun dijital bir röntgenini çekiyor. Bu teknoloji sayesinde bilim insanları, uzayın derinliklerinde bizim için “görünmez” olan ayrıntıları tek tek ayrıştırabiliyor.
Renk kavramı aslında göründüğünden çok daha karmaşık bir yapıya sahip. Bizim mavi yahut yeşil olarak isimlendirdiğimiz renkler, aslında yalnızca ışığın belli dalga uzunluklarından oluşuyor. SPHEREx ise insan gözünün sonlarını aşarak kızılötesi spektrumdaki dalga uzunluklarını yakalıyor ve bunları bizim görebileceğimiz renklere dönüştürüyor.
NASA’nın Astrofizik Kısmı Yöneticisi Shawn Domagal-Goldman, yalnızca altı aylık bir müddette bu kadar çok data toplanmasının inanılmaz olduğunu vurguluyor. Elde edilen her bir bilgi seti, gökyüzünün 102 farklı dalga uzunluğunda hazırlanmış yeni bir haritası manasına geliyor. Bu haritalar, kainatın nasıl başladığı ve bugünkü hayat alanımızı nasıl oluşturduğu üzere temel sorulara ışık tutuyor.
Mantis karidesine banziyor
NASA’nın Jet İtki Laboratuvarı’ndaki uzmanlar, bu teleskobu tabiattaki en gelişmiş görme sistemine sahip olan mantis karidesine benzetiyor. Tıpkı bu canlı üzere, SPHEREx de etrafını çok geniş bir perspektiften ve muazzam bir renk çeşitliliğiyle algılıyor. Dünya etrafında günde yaklaşık 14,5 cins atan teleskop, her tıpta gökyüzünün farklı bir şeridini fotoğraflıyor. Dünya Güneş etrafında döndükçe teleskop da sürükleniyor ve böylelikle her altı ayda bir tüm gökyüzünü en az bir sefer büsbütün taramış oluyor. Bu daima döngü, cihanın vakit içindeki değişimini izlemek için eşsiz bir fırsat sunuyor.
Toplanan bu devasa bilgi yığını yalnızca hoş imajlar üretmekle kalmıyor; yüz milyonlarca galaksinin Dünya’ya olan uzaklığını ölçmek için de kullanılıyor. Bu ölçümler sonucunda kozmosun üç boyutlu, devasa bir haritası ortaya çıkıyor. Bilim insanları bu haritayı kullanarak karanlık güç, kozmik şişme ve cihanın genişlemesi üzere hala gizemini koruyan pek çok büyük bilmeceyi çözmeyi hedefliyor. Üstelik NASA, bu bedelli bilgi setini yalnızca profesyonel gökbilimcilerle değil, meraklı tüm halkla ve bilim dünyasıyla özgürce paylaşıyor.
