Küresel ısınmanın faturası tüm insanlığa kesiliyor olsa da, bu faturanın oluşmasında herkesin hissesi birebir değil. Oxfam tarafından yayımlanan yeni bir tahlil, dünya nüfusunun en varlıklı bölümünün gezegeni ısıtan emisyonlara ne kadar orantısız bir katkı yaptığını çarpıcı datalarla ortaya koyuyor.
Öyle ki, 2026 yılının şimdi birinci 10 günü bile dolmadan, dünyanın en güçlü yüzde 1’lik bölümü, global ısınmayı 1,5 derece hududunda tutmak için bir kişinin tüm yıl boyunca kullanması gereken karbon bütçesini çoktan tüketti bile. En varlıklı yüzde 0,1’lik kesim için ise bu bütçenin bitmesi sadece üç gün sürdü.
Zenginler ile fakirler ortasındaki karbon ayak izi uçurumu aslında yeni bir haber değil. Lakin geçmiş araştırmalar, bu uçurumun hem orta sınıf hem de zenginlerin kendisi tarafından her vakit küçümsendiğini gösteriyordu. Bu yeni rapor, lüks ömür üsluplarının ve kirli yatırımların gezegen üzerindeki tesirini hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak kadar net bir biçimde önümüze koyuyor. Oxfam’ın İklim Politikaları Lideri Nafkote Dabi, liderlerin bu sorumsuzluğa karşı adım atarak hem iklim maksatlarını hem de gezegenin geleceğini kurtarma bahtı olduğunu vurguluyor.
Zenginlerin karbon ayak izi nasıl hesaplanıyor?
2015 Paris Muahedesi, iklim krizinin en yıkıcı tesirlerinden kaçınmak için global ısınmayı 1,5 derece ile sonlandırmayı hedefliyor. Birleşmiş Milletler datalarına nazaran, bu maksadı tutturmak için 2030 yılına kadar yıllık karbondioksit salımının 17,8 gigatona düşmesi gerekiyor. O tarihte Dünya nüfusunun 8,5 milyara ulaşacağı iddia edildiği için, bu ölçüsü kişi başına böldüğümüzde bir insanın yıllık karbon hakkı yalnızca 2,3 ton olarak belirleniyor. Fakat Stockholm Etraf Enstitüsü’nün dataları, en güçlü yüzde 1’in her bir üyesinin yılda ortalama 82,8 ton karbondioksit saldığını gösteriyor. Bu, ortalama bir insanın bir yıllık hakkının yalnızca 10 günde harcanması demek.
Bu devasa farkın ardında yalnızca özel jetler, dev yatlar yahut birçok büyük konuta sahip olma üzere yüksek tüketimli hayat stilleri yok. En büyük darbe aslında yatırımlardan geliyor. Oxfam’ın bilgilerine nazaran, bir milyarderin yatırım yaptığı şirketler yılda ortalama 2 milyon ton karbondioksit üretiyor. Yani zenginlerin parası, dünyanın en kirli sanayilerini beslemeye devam ediyor. İşin acı tarafı, bu kirliliğin bedelini en ağır halde, iklim değişikliğinde en az sorumluluğu olan düşük gelirli aileler, yerli halklar ve global güney ülkeleri ödüyor.
Araştırmalar, en varlıklı yüzde 1’in yalnızca bir yıllık emisyonlarının, yüzyılın sonuna kadar bilhassa sosyoekonomik açıdan savunmasız kesitlerde 1,3 milyon sıcaklık kaynaklı mevte yol açabileceğini öngörüyor. Oxfam, bu tabloyu değiştirmek için esaslı siyaset değişiklikleri öneriyor; bunlar ortasında en zenginlerin gelir ve servetlerine yönelik vergilerin artırılması, fosil yakıt devlerine ek kar vergisi getirilmesi ve karbon yoğunluğu yüksek lüks tüketim mallarının yasaklanması yahut ağır halde vergilendirilmesi yer alıyor. Şayet bu çok tüketim dizginlenmezse, iklim yıkımının yükü her vakit olduğu üzere bu yıkımda hiçbir hissesi olmayanların omuzlarına kalmaya devam edecek.
