Dünya tarihinin en tuhaf sakinlerinden biri olan ve sekiz metrelik uzunluğuyla bir vakitler yeryüzüne hükmeden “Prototaxites”, bilim dünyasında taşların yerinden oynamasına neden oldu. Yaklaşık 410 milyon yıl evvel yaşamış olan bu devasa canlı, on yıllardır süregelen “mantar mı yoksa bitki mi?” tartışmalarını kökünden sarsan yeni bir araştırmayla gündemde.
İskoçya Ulusal Müzesi’ndeki uzmanların yaptığı ayrıntılı fosil tahlilleri, bu canlının bildiğimiz hiçbir kategoriye girmediğini, büsbütün farklı ve soyu tükenmiş bir evrimsel kola ilişkin olduğunu ortaya koyuyor.
İskoçya’nın Aberdeenshire bölgesindeki meşhur Rhynie yatağında bulunan fosiller, geçmişin gizemli ekosistemine ışık tutuyor. Araştırmacılar, bu devasa yapının anatomik ve kimyasal özelliklerini incelediklerinde, çağdaş dünyada eşi gibisi olmayan bir tabloyla karşılaştı. Prototaxites, ne fotosentez yapan bir bitki ne de tipik bir mantar özellikleri taşıyor. Bilim insanları bu durumu, tabiatın büyük ve karmaşık organizmalar inşa etmek için denediği lakin sonradan vazgeçtiği “bağımsız bir biyolojik deney” olarak tanımlıyor.
Müze koleksiyonunda yeni bir dönem
Yaklaşık 165 yıldır tartışılan bu mevzu, makine öğrenmesi üzere çağdaş teknolojilerin antik moleküler bilgiler üzerinde kullanılmasıyla yesyeni bir boyuta ulaştı. Rhynie bölgesinin sunduğu fevkalâde müdafaa kalitesi sayesinde, araştırmacılar fosilin en ince ayrıntılarına kadar inerek onun evrimsel ağaçtaki yerini sorguladı. Elde edilen sonuçlar, bu canlının günümüzde yaşayan hiçbir canlı kümesiyle akrabalık bağı taşımayan, kendine has bir hayat formu olduğunu net bir halde destekliyor.
Bilim insanları, bu keşfin yalnızca geçmişi değil, ömrün çeşitlenme potansiyelini anlamak açısından da kritik olduğunu belirtiyor. 360 milyon yıl evvel yeryüzünden silinen bu devasa kulelerin fosilleri, artık Edinburgh’daki İskoçya Ulusal Müzesi’nin koleksiyonuna dahil edildi. Uzmanlara nazaran, müzelerde korunan bu tip nadide modüller, yeni teknolojilerle tekrar incelendikçe tabiat tarihine dair daha pek çok sürprizle müsabakamız işten bile değil.
