Çernobil nükleer felaketinin üzerinden onlarca yıl geçse de kazanın bıraktığı izler yalnızca hayalet kentlerde değil, insanların genetik yapısında da yaşamaya devam ediyor. Bilim insanları, radyasyona maruz kalan ebeveynlerin yaşadığı genetik hasarın çocuklarına geçip geçmediğini uzun müddettir merak ediyordu.

Bonn Üniversitesi tarafından yürütülen yeni bir araştırma, bu tartışmalara son noktayı koyacak bilgiler sundu. Santraldeki paklık çalışmalarında çalışan emekçilerin çocuklarında, DNA mutasyonlarının olağan düzeyin üzerine çıktığı belirlendi. Araştırma takımı, çalışmada direkt tüm mutasyonları saymak yerine, genetik lisanda “kümelenmiş mutasyonlar” olarak tanımlanan özel bir yapıya odaklandı. Bu durum, anne yahut babada bulunmayan fakat çocukta bir ortada görülen genetik değişimleri söz ediyor. Bilimsel olarak bu tablo, DNA sarmalının bir noktada hasar aldığını ve bedenin bu hasarı onarmaya çalışırken kusur yaptığını kanıtlıyor. Uzmanlar; Çernobil personelleri ve Alman radar operatörlerinin çocuklarını da içeren 1.500’den fazla kişiyi kapsayan devasa bir genetik tarama yaparak bu sonuca ulaştı.

Radyasyon dozu arttıkça genetik yük ağırlaşıyor

Elde edilen sonuçlar, maruz kalınan radyasyon ölçüsü ile çocuktaki mutasyon sayısı ortasında direkt bir ilgi olduğunu gösterdi. Olağan bir bireyde bu çeşit mutasyonların oranı epey düşükken, Çernobil paklık personellerinin çocuklarında bu sayı neredeyse üç katına çıktı. Uzmanlar, radyasyonun bedende oluşturduğu istikrarsız moleküllerin sperm hücrelerindeki DNA zincirlerini parçaladığını düşünüyor. Bu parçalanma sonucu ortaya çıkan kusurlu genetik kümeler, sonraki kuşaklara babadan kalan sessiz bir miras üzere aktarılıyor.

Bu tablo birinci bakışta korkutucu görünse de araştırmanın rahatlatıcı bir ayrıntısı da yok değil. Tespit edilen bu genetik değişimlerin büyük bir çoğunluğu, DNA’nın beden işlevlerini direkt yönetmeyen “kodlama dışı” bölgelerinde toplandı. Yani bu mutasyonlar protein üretimini etkilemediği için çocuklarda önemli bir hastalık ya da mahzur riskine yol açmadı. Hatta datalar, babanın ileri yaşta çocuk sahibi olmasının, düşük dozda radyasyona maruz kalmaktan çok daha büyük bir genetik risk oluşturduğunu kanıtladı.

Şimdilik Çernobil’in genetik mirası, bir hastalık tetikleyicisi olmaktan çok hücrelerdeki kalıcı birer iz olarak kalmış görünüyor…