Güneş yüzeyinde meydana gelen devasa patlamalar, ekseriyetle gökyüzünü süsleyen kutup ışıklarıyla ya da radyo bağlantısındaki kesintilerle gündeme geliyor. Lakin son devirde bilim dünyasında tartışılmaya başlanan yeni bir argüman, bu kozmik güç patlamalarının yerin kilometrelerce altındaki fay sınırlarını bile tetikleyebileceğini, yani zelzelelere neden olabileceğini öne sürüyor.
3 Şubat’ta yayımlanan yeni bir çalışma, uzay hava durumu ile zelzele riski ortasında şimdiye kadar pek üzerinde durulmayan şaşırtan bir bağ kuruyor. Araştırmacılar, Güneş’ten gelen elektrik yüklü parçacıkların yalnızca atmosferi etkilemekle kalmadığını, yer kabuğundaki hassas istikrarları bozarak sarsıntılara yol açabileceğini savunuyor.
Dünyamız aslında doğal yollarla oluşan devasa bir elektrik ağıyla sarılı halde. Yerin derinliklerinde, yüksek basınçlı çatlaklarda bulunan ve ne sıvı ne de gaz olan çok sıcak su cepleri, iyonlarla dolu yapıları sayesinde elektriksel enerjiyi depolayan birer batarya üzere hareket ediyor. Bilim insanları geliştirdikleri modelde, yer kabuğu ile atmosferin 400 kilometre üzerindeki iyonosfer katmanını bir sistemin iki farklı ucu üzere ele alıyor.
Bu yaklaşıma nazaran, Güneş patlamaları iyonosferdeki elektronları aşağı gerçek iterek negatif bir yük katmanı oluşturuyor. Meydana gelen bu elektriksel baskı, yer kabuğundaki yükler üzerinde bir kuvvet yaratarak fay sınırlarındaki basıncı, tıpkı gelgit olayları üzere hissedilir biçimde değiştiriyor.
Karmaşık yer jeolojisi ve bilimsel şüpheler
Araştırmacılar, 2024 yılında Japonya’da yaşanan Noto Yarımadası depreminin güçlü Güneş patlamalarıyla birebir periyoda denk gelmesini bu teorinin en değerli dayanak noktalarından biri olarak görüyor. Teoriye nazaran, elektrostatik kuvvetteki artış yer kabuğuna ek bir yük bindiriyor ve esasen kırılma noktasına gelmiş bir fay sınırını harekete geçirecek o son küçük itişi sağlıyor. Fakat bu ilişkiyi somut datalarla kanıtlamak şimdi pek mümkün değil. Birçok uzman, Güneş’in 11 yıllık döngüsü ile dünya üzerindeki sarsıntılar ortasında şimdiye kadar net ve tekrarlanabilir bir bağ bulunamadığını sık sık hatırlatıyor.
Eleştiri oklarının amacındaki asıl nokta ise modelin çok kolaylaştırılmış olma ihtimali. Pek çok yerbilimci, Dünya’nın katmanlı yapısının elektriği iletme konusundaki direncine dikkat çekerek, bu elektriksel tesirin yerin derinliklerine ulaşmadan sönüp gideceğini savunuyor. Ayrıyeten Güneş patlamaları ve zelzelelerin her ikisinin de tabiatta çok sık rastlanan olaylar olması, ortadaki alakanın bir tesadüften ibaret olma ihtimalini güçlendiriyor. Rusya Bilimler Akademisi’nden uzmanlar da müşahede sonuçlarının şimdi bu fikri tam manasıyla desteklemekten uzak olduğunu belirtiyor.
Şu an için bu çalışma, ispatlanmış bir gerçek olmaktan fazla, daha derin tahlillerle test edilmesi gereken dikkat cazip bir yol haritası niteliği taşıyor. Güneş’in yer kabuğundaki fayları sahiden sarsıp sarsamadığı sorusu şimdilik karşılıksız kalsa da bilim dünyası o temel kuralı bir defa daha anımsatıyor: İki olay ortasındaki zamanlama benzerliği, her vakit birinin başkasına sebep olduğu manasına gelmiyor.
