Bilim kurgu sineması, tabletlerden hologramlara kadar pek çok teknolojik ihtilali şimdi gerçekleşmeden hayal eden, bilimsel ilerlemenin gayrıresmi öncüsü olarak kabul edilebilir. Sinemaseverler ve bilim insanları ortasındaki en esaslı tartışmalardan biri de bu çeşidin bilimsel gerçekliği ne kadar etkilediği üzerine dönüyor.
Karmaşık kavramların toplum tarafından anlaşılmasında sinemanın rolü yadsınamaz; lakin bu tesirin en somut görüldüğü alan kuşkusuz uzay seyahati. Bu noktada, Avusturyalı direktör Fritz Lang’ın 1929 üretimi “Ay’daki Kadın” (Frau im Mond) sineması, roket geri sayımlarından Ay yörüngelerine kadar çağdaş uzay yarışının pek çok ögesini birinci defa tanınan kültüre kazandırarak şaşırtan bir öngörü sergiledi.
Georges Melies‘in 1902 tarihli “Ay’a Seyahat” sinemasından bu yana izleyiciler, uzay seyahatinin farklı yorumlarını beyaz perdede izliyor. George Lucas, Christopher Nolan ve Stanley Kubrick üzere isimler yıldızlara ulaşmaya çalışsa da, hiçbiri uzay seyahati algısını Lang’ın bu sessiz epik yapıtı kadar derinden etkilemedi. Bugün “Ay’daki Kadın”, uzay seyahatini gerçekçi bir bilimsel gayret olarak tasvir eden birinci sinema kabul ediliyor.
Lang, 1927’de sinema tarihini değiştiren “Metropolis” ile kazandığı büyük muvaffakiyetin akabinde, bu yeni projesini mümkün olduğunca gerçeğe uygun kılmak için bir bilim heyetiyle çalıştı. Bu titiz çalışmanın bir sonucu olarak sinema, İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası tarafından “fazla gerçekçi” bulunduğu gerekçesiyle yasaklandı.
Gerçeklik ve kurgu ortasındaki ince çizgi
“Ay’daki Kadın“, hem bir casusluk tansiyonu hem de romantik bir melodram olmasının yanı sıra, teknik bir muvaffakiyet olarak bugün bile yeniliğini koruyor. Fritz Lang, doğruluğu sağlamak için roket bilimci Hermann Oberth ve bilim muharriri Willy Ley ile el ele verdi. Bu iş birliği sayesinde sinema; yerçekimsiz ortam, çok kademeli roketler ve Ay’a iniş için kullanılan “sekiz” halindeki yörüngeler üzere çağdaş uzay uçuşunun temel taşlarını birinci sefer perdeye taşıdı.
Hatta bugün bir roket fırlatılırken hepimizin heyecanla beklediği “geri sayım” ritüeli, aslında büsbütün Lang’ın kıssa anlatımında tansiyon yaratma gereksiniminden doğdu. Direktör, 1965 yılında verdiği bir röportajda, geri sayımın büsbütün dramatik bir mecburilik sonucu ortaya çıktığını anlatıyor. Yani bugün NASA fırlatmalarında duyduğumuz o sayılar, aslında bir direktörün seyirciyi koltuğuna çivileme isteğiyle hayat buldu.
Filmin bilimsel tutarlılığı, roket Ay yüzeyine iniş yaptıktan sonra yerini fantastik bir atmosfere bıraksa da, çağdaş izleyiciler için bu üretimin kıymeti azalmış değil. Yaklaşık üç saat süren bu görkemli imal, Wolf Helius ve asistanları ortasındaki hüzünlü bir aşk üçgenini merkeze alırken, güç hırsının ve bunun getirdiği ağır bedellerin çarpıcı bir portresini çiziyor. Sinemanın görsel efektleri, devrimci animatör Oskar Fischinger tarafından periyodun kurallarına nazaran büyük bir hamasetle kurgulandı. Tarihçiler, sinemanın yalnızca teknik değil, toplumsal bir öngörü de taşıdığını savunuyor; çünkü kıssada anlatılan, varlıklı iş imsanlarının bilimsel muvaffakiyetleri kendi çıkarları için kullanma gayreti, bugünün özelleşmiş uzay yarışını akıllara getiriyor.
Lang, kırk yıllık mesleği boyunca “M” ve “Metropolis” üzere sinema tarihinin en kıymetli yapıtlarına imza attı. Lakin “Ay’daki Kadın”, hem İkinci Dünya Savaşı devri roketçiliğine hem de gerçek Ay inişine olan dolaylı tesiriyle direktörün en silinmez izi haline geldi. 1937 yılında Nazilerin sineması yasaklaması ve kopyalarını yok etmeye çalışması nedeniyle uzun yıllar yalnızca kısaltılmış versiyonları izlenebildi. Neyse ki 2000 yılında yapılan titiz bir onarım çalışmasıyla sinema eski görkemine kavuştu.
