Doğadaki çabucak her husus soğudukça büzülüp ağırlaşırken, su bu kuralı adeta hiçe sayarak kendi maddelerini koyuyor. Bardağımızdaki buzun suyun tabanına çökmek yerine yüzeyde kalması, aslında bu sıvının ne kadar tuhaf bir karakter sergilediğinin en kolay delili.
Stockholm Üniversitesi araştırmacıları, yıllardır süregelen bu gizemi aydınlatmak ismine X-ışını lazerlerini kullanarak suyun donma noktasından çabucak evvelki kritik saniyeleri mercek altına aldı. Elde edilen bilgiler, suyun aslında tek bir sıvı olmadığını, bilakis birbiriyle daima çatışan iki farklı yapıya sahip olduğunu ortaya koyuyor.
Bilim insanları, suyun 4 santigrat dereceden sonra neden genleşmeye başladığını açıklamak için uzun müddettir farklı teoriler üzerinde çalışıyordu. Science mecmuasında yayımlanan yeni bir çalışma, suyun çok soğutulmuş bölgelerinde gizli kalan bir “kritik nokta” bulunduğunu somut bir formda ispatladı. Profesör Anders Nilsson önderliğindeki takım, ultra süratli lazer darbeleri sayesinde suyun kristalleşmeden çabucak evvelki çok kısa vakit dilimini yakalamayı başardı. Sonuçlar epey enteresan; su, düşük sıcaklık ve yüksek basınç altında moleküler bağları birbirinden büsbütün farklı iki başka sıvı evresinde varlık gösteriyor.
Bir kara deliğe girmek üzere…
Araştırma grubundan Robin Tyburski, suyun bu kritik noktaya yaklaştığında sergilediği moleküler dinamiği bir kara deliğe girmeye benzetiyor. Bu evrede suyun hareketleri öylesine yavaşlıyor ki, sistemin dışına çıkmak imkansız bir hal alıyor. Suyun tabiattaki tüm “anormal” davranışlarının kökeninde, mikroskobik ölçekte yaşanan bu iki farklı sıvı hali ortasındaki kararsız gitgeller yatıyor. Moleküler seviyedeki bu dengesizlik, suya o bildiğimiz eşsiz yeteneklerini ve ömrü destekleyen kusursuz yapısını kazandırıyor.
Bu yeni model, fizik dünyasındaki uzun soluklu tartışmaları sonlandıracak nitelikte bir delil sunuyor. Araştırmacıların bir sonraki amacı ise suyun bu “çift karakterli” yapısının iklimden biyolojiye, jeolojiden kimyaya kadar hayatın temel süreçlerini nasıl şekillendirdiğini anlamak olacak. Tahminen de ömrün sırrı, suyun bu kararsız lakin bir o kadar da istikrarlı moleküler dansında zımnidir…
