Türkmenistan’ın uçsuz bucaksız Karakum Çölü’nde on yıllardır gökyüzünü kızıla boyayan devasa ateş çukuru, bugünlerde sessiz bir dönüşümün eşiğinde. Halk ortasında “Cehennem Kapısı” lakabıyla anılan bu ikonik yapı, yarım asırdır kesintisiz devam eden görkemli ışıltısını kaybetmeye başladı.
Uzun yıllar boyunca durdurulamayan ve bölge turizminin merkezi haline gelen alevlerin sönmeye başlaması, birinci bakışta çevresel bir muvaffakiyet üzere görünse de madalyonun öteki yüzünde görünmez bir tehlike gizli. Bu devasa kraterin öyküsü, aslında bir mühendislik yanılgısının mirası. 1971 yılında Sovyet uzmanların petrol arama çalışmaları sırasında tabanın çökmesi, yer altında biriken doğalgazı yeryüzüne çıkardı. Zehirli gazın etrafa yayılmasını engellemek isteyen mühendisler, ateşin birkaç haftada söneceğini kestirim ederek çukuru ateşe verdi. Lakin yerkürenin derinliklerinden gelen gaz akışı kesilmedi ve 70 metre genişliğindeki bu boşluk, elli yılı aşkın müddettir yanan dev bir meşaleye dönüştü. Türkmenistan devlet yetkilileri, son periyotta kraterin eski parlaklığını yitirdiğini ve alev uzunluklarının kıymetli ölçüde düştüğünü teyit ediyor.
Görünmez tehlike: Metan gazı sızıntısı
Devlet güç şirketi Turkmengaz‘a nazaran, kraterdeki alevlerin şiddeti 2025 yılı bilgileriyle üç kat azaldı. Hükümet bu değişimi gaz tahliye kuyularına bağlasa da, uydu imajları alevlerin bu müdahalelerden çok daha evvel zayıfladığını işaret ediyor. Buradaki asıl sorun, ateşin sönmesiyle birlikte ortaya çıkacak sızıntının niteliği. Krater yanarken metan gazı karbondioksite dönüşüyor; lakin ateş sönerse, atmosfere direkt ham metan gazı yayılmaya başlayacak. Metan gazı, güneş ısısını hapsetme konusunda karbondioksitten tam 30 kat daha tesirli olduğu için bu sönme süreci global ısınmayı tetikleyebilir.
Şu anki ölçümler, çukurdan saatte ortalama 1300 kilogram metan sızdığını gösteriyor. Alevlerin büsbütün yok olması, görsel bir şölenin sonu olduğu kadar denetimi sıkıntı bir etraf felaketinin de başlangıcı manasına gelebilir. Bilim insanları, çukurun büsbütün sönmemesinin aslında gezegen için şu anki en inançlı senaryo olduğunu savunuyor. Bu nedenle Türkmenistan’ın çölde yaktığı bu dev meşale, yalnızca bir turist mıknatısı değil, birebir vakitte tehlikeli bir gazın filtrelenme prosedürü olarak varlığını sürdürüyor.
