Seçimlerimizin yalnızca birer ihtimalden ibaret olmadığını, her bir kararın aslında yeni bir cihan yarattığını hayal edin. Oxford Üniversitesi’nden fizikçi Vlatko Vedral, kulağa bilim kurgu sineması üzere gelen bu fikri fütüristik bir yaklaşımla tekrar masaya yatırıyor.

Vedral’ın teorisine nazaran cihan, tek bir senaryonun akıp gittiği bir sahne değil; tersine her etkileşimle binlerce farklı tarafa sapan devasa bir yol ayrımı ağından oluşuyor. Şu anki hayatınızın yanı sıra, değişik bir kentte uyandığınız yahut hayalinizdeki mesleği icra ettiğiniz sayısız kopyanızın birebir anda var olması olası.

Bu sarsıcı niyet, köklerini kuantum mekaniğinin “Çoklu Dünyalar” yorumundan alıyor. Gerçekliğin doğrusal bir çizgide ilerlemediği, tersine her saniye milyarlarca yeni kısma ayrıldığı varsayılıyor. Vedral, bilhassa toplumsal medyada popülerleşen “pozitif düşünerek gerçekliği bükme” şeklindeki savlara ise epeyce aralıklı yaklaşıyor. Ona nazaran insanın yalnızca bir şeyi çok istemesi yahut ona bakması gerçekliği yoktan var etmeye yetmiyor. Gerçeklik, biz fark etsek de etmesek de atom altı düzeydeki küçük etkileşimlerin bir sonucu olarak tabiatıyla şekillenmeye devam ediyor.

Bilincin ötesindeki parçacık oyunları

Atomdan küçük parçacıklar, bildiğimiz mantık maddelerini reddederek birebir anda birden fazla durumda bulunabiliyor. Fizik dünyasında uzun müddettir kabul gören bu durum, ekseriyetle “gözlemci etkisi” üzerinden insan şuuruna bağlanıyordu. Fakat Vedral, bu noktada farklı bir vurgu yapıyor. Bir fotonun bir yüzeye çarpması yahut uzay boşluğundaki toz kesimlerinin teması, bir insanın tanıklığına gereksinim duymadan gerçekliği kısımlara ayırmak için kâfi oluyor.

Bir fotonun güneş gözlüğünden geçme yahut engellenme ihtimali, teorik olarak iki farklı gerçekliğin kapısını aralıyor. Şayet kainatın her noktasındaki sayısız kuantum etkileşimini hesaba katarsak, her an sonsuz sayıda yeni versiyonumuzun doğduğunu söyleyebiliriz. Bu mantık yürütmesi, bir yerlerde daha memnun, daha güçlü ya da büsbütün farklı seçimler yapmış kopyalarınızın varlığını sürdürdüğü manasına gelebilir.

Şu anki teknolojiyle bu kainatlar ortasında seyahat etmek yahut bu kopyalarla irtibat kurmak imkansız. Zati teoriyi eleştirenler de somut bir ispat olmamasını öne sürerek bu yaklaşımı fizikî bir gerçeklikten çok felsefi bir yorum olarak nitelendiriyor. Tekrar de matematiksel tutarlılığı, birçok bilim beşerinin bu fikri ciddiye almasını sağlıyor. Tahminen de cihan, argüman edildiği üzere insan merkezli bir yapı değil; yalnızca birbirine çarpan parçacıkların yarattığı devasa ve sonsuz bir olasılıklar okyanusundan ibaret.