Modern teknolojinin sunduğu imkanlar, insanlık tarihinin karanlıkta kalan sayfalarını aydınlatmaya devam ediyor. Günümüzde arkeologlar, keşif yapmak için her vakit kazma kürekle alana inmek zorunda değil. Masa başında, uydulardan gelen yüksek çözünürlüklü görselleri inceleyerek de geçmişin izini sürmek artık mümkün.
Nitekim milletlerarası bir araştırma heyeti, Sudan’ın doğusundaki çorak topraklarda tam 260 yeni anıtsal yapı tespit etti. Nil Irmağı ile Kızıl Deniz ortasındaki geniş alanda konumlanan bu yapılar, daha evvel hiçbir tarihi evrakta yahut haritada yer almıyordu.
Uzaydan yapılan bu dijital taramalar, geçmişi 4 bin 500 ila 6 bin 500 yıl öncesine uzanan devasa mezar alanlarını gözler önüne serdi. Genişliği yer yer 80 metreyi bulan bu dairesel alanların mimari yapısı epey enteresan. Alçak bir dış duvarla korunan devasa halkaların tam orta noktasında sadece tek bir beşere ilişkin kalıntılar bulunuyor. Etrafında ise keçi, koyun ve sığır üzere evcil hayvanların kemiklerine rastlanıyor. Şimdi bölgede resmi bir hafriyat çalışması başlatılmadı. Fakat uzmanlar, anıtların formuna bakarak bu yapıların “Atbai Koruma Mezarları” kümesine ilişkin olduğunu düşünüyor.
Tarih öncesi periyotta bu bölgede yaşamış olan toplulukların, su kaynaklarına ve vahalara yakın yerleri seçtiği açık. Göçebe bir hayat üslubu benimseyen bu insanların izleri, aslında Sahra Çölü’nün iklimsel döngüsünü de anlamamızı sağladı. Bilimsel bilgiler, Sahra’nın her 21 bin yılda bir yeşil bir savana dönüştüğünü gösteriyor. Bahsi geçen anıt mezarlar da çölün otlaklarla kaplı olduğu, hayvancılığa müsaade veren son verimli periyodunda inşa edildi. Emsal bir toplu mezar alanına daha evvel Gobero bölgesinde de rastlanmıştı. Kumlar yeşili yuttukça, bu kültürler de arkasında yalnızca bu taş halkaları bırakarak tarih sahnesinden çekildi.
Bugün bilim insanları büyük bir keşfe imza atmanın gururunu yaşarken, bölgeden gelen haberler tasayı artırıyor. Doğu Çölü, son yıllarda denetimsiz bir altın madenciliği akınıyla karşı karşıya. Definecilerin ve maden şirketlerinin bölgedeki faaliyetleri, bu binlerce yıllık miras için açık bir tehdit oluşturuyor. Yapılan son incelemelere nazaran, yeni keşfedilen anıtlardan 12 tanesi şimdiden geri dönülemez formda tahrip edilmiş durumda. Şayet bölgede acil müdafaa tedbirleri alınmazsa, insanlığın bu kayıp hafızası büsbütün yok olabilir.
