Brezilya ve Bolivya hududunda yer alan Corumbá kayalıkları, yakın geçmişte paleontoloji dünyasında büyük bir tartışmanın fitilini ateşledi. Araştırmacılar, 2017 yılında bu bölgedeki antik kayaçlarda gözle görülmeyecek kadar küçük canlılara ilişkin olduğu düşünülen tortul tüneller buldu. Yaklaşık 540 milyon yıl öncesine, yani yeryüzünde şimdi gelişmiş hayat formlarının bulunmadığı Ediakara Devri’ne tarihlendirilen bu izler, bilim dünyasını heyecanlandırdı.
Keşif, günümüz ekosisteminin zımnî motoru sayılan “meiofauna” isimli minik omurgasız canlıların, kestirim edilenden milyonlarca yıl evvel dünya sahnesine çıktığını savunuyordu. Fakat Harvard ve Oxford üzere saygın kurumlardan araştırmacıların yürüttüğü yeni bir çalışma, evrim tarihini etkileyen bu büyük gizemi büsbütün çözerek teorileri değiştirdi.
Bulunduğu devirde geniş yankı uyandıran fosiller, sıradan bir bakışla saç telinin bile sığamayacağı genişlikteki mikrometrelik çizgilerden oluşuyor. Birinci araştırma takımları, bu karmaşık yapıların kas denetimine sahip gelişmiş canlılar tarafından çamurda açılan yollar olduğunu ileri sürüyordu. Toprağı havalandırarak organik yapıyı dönüştüren bu küçük canlıların o kadar eski bir devirde var olması, gezegenin yaşanabilir hale gelme sürecine dair tüm kabulleri sarsacak güçteydi. Ne var ki, yeni kuşak laboratuvar aygıtlarıyla yapılan tahliller, bu teorinin büyük bir yanılgıdan ibaret olduğunu netleştirdi.
Nanoteknoloji ile aydınlanan yanılgı
Harvard Üniversitesinde evrimsel biyoloji alanında çalışmalar yürüten Bruno Becker-Kerber ve grubu, tartışmalı fosilleri sözün tam manasıyla mercek altına aldı. Brezilya’da bulunan Sirius parçacık hızlandırıcısını ve nanotomografi teknolojisini kullanan uzmanlar, eski bulguları mikro ve nano ölçekte tekrar inceledi. Yapılan hassas ölçümlerde, tünel olduğu varsayılan yapıların çapının bir hayvanın hareket edemeyeceği kadar dar olduğu görüldü. Kimi noktalarda genişliğin yalnızca 6 mikrometre düzeyinde kalması, araştırmacıları hayvansal bir organizmadan çok mikroskobik canlı kalıntılarına yönlendirdi.
Fosillerin hücre yapısını inceleyen bilim insanları, şeritlerin tek bir hayvanın bıraktığı iz değil, farklı mikroorganizma kümelerinin bir ortaya gelerek oluşturduğu organik bir birikim olduğunu fark etti. Dikkatli incelemeler, tünel zannedilen bu yapıların aslında antik kırmızı ve yeşil algler ile siyanobakterilerin fosilleşmiş kalıntıları olduğunu kanıtladı. Hücrelerin yapısında saptanan pirit minerali de sülfürle beslenen bakterilerin varlığını göstererek eski argümanları büsbütün çürüttü.
Bilimin kendi kendini düzelten yapısını gözler önüne seren bu yeni çalışma, geçmişe dair yanlış bir varsayımı kapatırken, antik Dünya’nın mikroskobik haritasını daha net görmemizi sağlıyor. Parçacık hızlandırıcıları ve lazer teknolojileri geliştikçe, milyonlarca yıl öncesine ilişkin kayaçlar insanlığa çok daha gerçekçi öyküler anlatmaya devam edecek. Araştırma takımı ise artık İsviçre’deki gelişmiş laboratuvarlarda, evrimin gerçek başlangıç noktalarını bulmak için fosillere lazerler fırlatmaya ve tarihin gizli kalmış öbür kimyasal şifrelerini çözmeye hazırlanıyor.
