Küresel yapay zeka dalgası, teknoloji devlerini daha evvel akla gelmeyen sıra dışı tahlillere yönlendiriyor. Bu arayışın en somut ve devasa örneklerinden biri, Çin kıyılarında hayata geçti. Çin, dünya genelinde süratle büyüyen yapay zeka altyapısının yarattığı elektrik krizini aşmak ismine sunucularını okyanusun derinliklerine indirdi.
Şanghay yakınlarındaki Lingang Özel Bölgesi’nde, denizin yaklaşık 35 metre altında kurulan su altı data merkezi resmi olarak ticari faaliyetlerine başladı. Okyanus suyunun doğal serinliğini pasif bir soğutma sistemi olarak kullanan bu teknoloji üssü, dijital altyapı ile yenilenebilir enerjiyi deniz ortasında buluşturuyor. Yaklaşık 226 milyon dolara mal olan bu devasa yatırım, Çinli yetkililer ile özel mühendislik firması HiCloud Technology iştirakinde yürütülüyor.
Su altında basınca sağlam özel kapsüller içinde korunan bu merkez, China Telecom ve LinkWise üzere devlerin grafik işlemci kümeleri dahil olmak üzere yaklaşık 2 bin sunucuya konut sahipliği yapıyor. Toplam 24 megavat kapasiteye sahip olan tesis; yapay zeka iş yüklerini, 5G servislerini ve büyük bilgi analitiği operasyonlarını sırtlanıyor.
Gelişmiş yapay zeka çiplerinin aralıksız çalışırken yaydığı devasa ısı, günümüzde data merkezlerinin önündeki en büyük pürüz olarak görülüyor. Karadaki tesisler bu ısıyı düşürmek için devasa soğutma kuleleri ve klimalar kullanırken, bu su altı tesisi büsbütün okyanusun kararlı ve düşük sıcaklığından faydalanıyor. Bu sayede karadaki tesislerde Güç Kullanım Verimliliği oranı 1,5 civarındayken, su altı merkezinde bu oran 1,15’in altına kadar indirilebiliyor. Ortadaki bu fark, harcanan elektriğin soğutma üzere yan sistemler yerine direkt bilgi süreç misyonlarına gitmesi manasına geliyor.
Dünya’da bir ilk
Dünyada ticari ölçekte “açık deniz rüzgar gücüyle çalışan birinci su altı bilgi merkezi” unvanını taşıyan proje, güç muhtaçlığının büyük kısmını bölgedeki deniz üstü rüzgar türbinlerinden karşılıyor. Böylelikle ulusal elektrik şebekesi üzerindeki yükü hafifletirken, karbon ayak izini de sıfıra yaklaştırıyor.
Aslında su altı bilişim fikri büsbütün yeni bir konsept değil; daha evvel Microsoft da “Project Natick” kapsamında İskoçya ve Kaliforniya açıklarında misal denemeler yaptı lakin projeyi ticari bir esere dönüştürmeden sonlandırdı. O periyot elde edilen bilgiler, oksijensiz ve nem oranının sabit olduğu bu kapalı kapsüllerde donanım arıza oranlarının karaya nazaran çok daha düşük olduğunu gösterdi.
Suyun altında devasa operasyonlar yürütmenin önünde önemli mühendislik zorlukları olduğu bir gerçek. Deniz suyunun aşındırıcı tesiri, yüksek basınç altında sızdırmazlığı korumak, deniz altı kablolarının dayanıklılığı ve acil durumlarda donanıma fizikî erişim sağlanamaması bu zorlukların başında geliyor. Karadaki bir tesiste arızalanan bir sunucu kesimini değiştirmek dakikalar alırken, denizin metrelerce altında bu süreç tam bir kabusa dönüşebiliyor. Bu yüzden operatörler, insan müdahalesine gerek kalmadan çalışabilen uzaktan izleme sistemlerine, modüler mühürlü ünitelere ve yedekli altyapılara güveniyor.
Benzer alternatif yaklaşımlar global ölçekte de yaygınlaşıyor; örneğin Peter Thiel dayanaklı Panthalassa isimli teşebbüs, dalga gücü ve deniz suyu soğutmalı yüzen bilgi merkezleri üzerinde çalışıyor. Okyanus tabanındaki tesisler güç tasarrufunda ihtilal yaratma potansiyeli taşısa da bu büyüklükteki ticari operasyonların uzun vadeli güvenilirliği şimdi tam olarak bilinmiyor. Çin’in bu yiğit adımı, gelecekte internetin ve yapay zekanın kalbinin denizlerin altında atıp atmayacağını belirleyecek en kıymetli test alanı haline gelmiş durumda.
