Dünya tarihinin en erken devirlerinde, şimdi devasa ağaçların bile yeryüzünü kaplamadığı eski çağlarda, bugünkü Britanya toprakları denizden yeni çıkan tuhaf canlıların denetimi altındaydı. Doğal Tarih Müzesi bünyesinde yürütülen son çalışmalar, tam 415 milyon yıl evvel İngiltere ve Galler kıyılarında bir metre uzunluğuna ulaşan devasa bir akrep tipinin karar sürdüğünü ortaya çıkardı.
Neredeyse bir Labrador köpeği büyüklüğündeki gövdesi ve 16 santimetreyi bulan kıskaçlarıyla dikkat çeken bu canlı, bilim dünyasında “Praearcturus gigas” ismiyle anılıyor. Kendi çeşidinin gelmiş geçmiş en büyük örneği olarak kabul gören bu antik yırtıcı, hem suda hem de karada hareket edebilen eşsiz anatomisiyle evrimsel sürece dair değerli ipuçları barındırıyor.
Tarih öncesi böceklerin yahut çok bacaklı canlıların devasa boyutlara ulaşması denildiğinde, bilimsel kaynaklar çoklukla yüksek oksijen oranına sahip karbonifer ormanlarını işaret eder. Ancak Praearcturus gigas, bu yemyeşil periyottan yaklaşık 50 milyon yıl evvel, karadaki bitki örtüsünün şimdi minik otlar ve mantarlarla hudutlu olduğu Erken Devoniyen devrinde ortaya çıktı. Ortaya çıkan bu yeni durum, eklembacaklıların büyümesini yalnızca yüksek oksijen düzeylerine bağlayan yaygın akademik inanışı bir epey sarsıyor. Uzmanlar, bu akrebin devasa boyutunu oksijenden çok, o devirde karada rekabet edeceği öteki hiçbir büyük yırtıcının bulunmamasına bağlıyor. Karşı konulamaz bir ekolojik fırsat yakalayan canlı, etrafında güçlü bir rakip olmadığı için kendi ekosisteminin tartışmasız lideri konumuna yükseldi.
Bu büyük keşfi sağlayan fosil modülleri, aslında 150 yılı aşkın bir müddettir müze depolarında sessizce incelenmeyi bekliyordu. Birinci sefer 1871 yılında tanımlanan ama kuyruk üzere kritik uzuvları eksik olduğu için uzun mühlet dev bir tespih böceği sanılan kalıntılar, çağdaş tahlil teknikleri sayesinde gerçek kimliğine kavuştu. Araştırmacılar, canlının karın bölgesinde günümüzdeki ıstakozlarda görülen kapakçık gibisi teneffüs yapılarına rastladı. Bu anatomik özellik, deniz ile kara ortasındaki hudutların tam netleşmediği o antik çağda, canlının iki ortam ortasında rahatça geçiş yapabildiğini kanıtlıyor. Hatta bu gizemli canlı, karaya ahenk sağladıktan sonra yine suya dönen özel bir soyağacını da temsil ediyor olabilir.
Öldürücü zehir yerine fizikî güç
Şu ana kadar İngiltere’nin Herefordshire ve Worcestershire bölgeleri ile Galler’deki birtakım eski taş ocaklarında izleri saptanan bu dev akrep, dış görünüşüyle dehşet saçsa da biyolojik yapısına dair rahatlatıcı bir ayrıntı var. Günümüz akrepleri üzerinde yapılan çağdaş çalışmalar, evrimsel süreçte canlıların boyutları küçüldükçe zehirlerinin ölümcül gücünün arttığını net biçimde gösteriyor. Küçük akreplerin devasa akreplere kıyasla yaklaşık 100 kat daha güçlü bir zehre sahip olduğu gerçeği göz önüne alındığında, Praearcturus gigas’ın kurbanlarını avlamak için kimyasal bir silah yerine direkt kas gücünü ve devasa kıskaçlarını kullandığı kestirim ediliyor.
