Tıp ve kozmetik dünyasında yürütülen biyolojik testler, uzun yıllardır canlı hayvanların kobay olarak kullanılması sebebiyle büyük etik tartışmaları beraberinde getiriyor. Lakin su altı dünyasından gelen son datalar, bu zaruriliği büsbütün ortadan kaldıracak cinsten.

Kanada’daki Newfoundland Memorial Üniversitesinden araştırmacı Sara Jobson ve takımı, okyanus derinliklerinden elde edilen dokuların canlı bir organizmaya gereksinim duymadan yaşayabildiğini kanıtladı. Canlı bir hayvana ziyan vermeden alınacak küçük bir modülün laboratuvarda tek başına yıllarca yaşatılabilmesi, insanlık için yeni bir deneysel modelin doğuşu manasına geliyor. Bilim insanları, bu ölümsüz doku modelleri sayesinde gelecekte biyolojik testlerde canlı hayvanları büsbütün devre dışı bırakmayı planlıyor.

Doğada kertenkele üzere kimi canlıların tehlike anında kuyruklarını bıraktığı bilinir. Ama kopan o modül birkaç dakika içinde canlılığını yitirir. Kuzey Atlantik sularında yaşayan “Psolus fabricii” çeşidi deniz hıyarında ise durum büsbütün farklı. Bu canlıdan kesilerek ayrılan küçük doku modülleri, tam üç yılı aşkın müddettir laboratuvar ortamında bağımsız birer biyolojik ünite olarak hayatını sürdürüyor. Üstelik ayrılan dokular yalnızca kendi iç rezervlerini tüketmekle kalmıyor; hücre bölünmesi ve bağışıklık sistemi üzere hayati süreçleri de faal halde yürütüyor. Science Advances mecmuasında ayrıntıları paylaşılan araştırmaya nazaran, bu modüller kendilerini yine eksiksiz bir deniz hıyarına dönüştürmek için uğraşmıyor. Tersine, mevcut yeni halleriyle hayatta kalabilmek için dokularını sıfırdan yapılandırıyor.

Organ yenilemenin ötesindeki biyolojik güç

Deniz hıyarlarının organ yenileme yeteneği biyologlar tarafından uzun vakittir biliniyor. Birtakım çeşitler tehlike anında tüm sindirim sistemini düşmanına fırlatıp kaçar ve sonrasında kendine sıfırdan bir mide üretebilir. Hatta başını koparıp yesyeni bir vücut büyüten cinsler bile mevcut. Fakat bugüne kadar, hayvandan ayrılan dokuların direkt öleceği varsayılıyordu. Psolus fabricii cinsinin epidermal, bağ doku, hudut ve kas hücreleri bu varsayımı büsbütün çürüttü.

Araştırmanın en gizemli istikameti ise bu doku kesimlerinin rastgele bir ağız ya da sindirim sistemine gereksinim duymadan beslenmeyi başarması. Küçük doku yumruları, hayatta kalmak için gereksinim duydukları besini direkt deniz suyunda çözünmüş hususları emerek karşılıyor. Yakın akraba olan öteki cinslerle yapılan emsal deneylerde hiçbir doku bu kadar uzun mühlet canlı kalamadı. Uzmanlar, bu özel cinsin dokularında bakteriyel istilayı ve çürümeyi engelleyen çok güçlü biyosentetik bileşikler barındırdığını kestirim ediyor. Hücresel yaşlanma ve doku ölümsüzlüğü kavramına bakışımızı değiştiren bu canlılık, bilim dünyasında hayranlıkla takip ediliyor.