Bir radyo teleskopu ekranında beklenmedik bir desen belirdi diyelim. Pekala sonra ne olacak? Bilim insanı bunu anında dünyaya mı duyuracak? Yeni kurallara nazaran hayır; evvel sessizlik, sonra titiz bir doğrulama süreci, en sonda şeffaflık gelecek..
Uluslararası Astronautika Akademisi (IAA) bünyesindeki SETI Komitesi, dünya dışı akıllı hayatın keşfi durumunda izlenecek “keşif sonrası protokollerini” baştan yazarak yürürlüğe soktu. Bu protokollerin bir evvelki versiyonu 2010 tarihliydi. O günden bu yana dünya esaslı biçimde değişti: Toplumsal medya, deepfake içerikler ve anında global yayılım artık her tıp bilgiyi birkaç dakika içinde milyonlara ulaştırıyor. Üstüne üstlük SETI araştırmaları da artık klasik radyo sinyali dinlemenin çok ötesine geçmiş durumda; tüm elektromanyetik spektrum, muhtemel teknolojik izler için gece gündüz taranıyor.
Önce çürütmeye çalış, sonra duyur
Yeni protokollerin özü şu: Bir araştırmacı olağandışı bir sinyal tespit ettiğinde, bunu kamuoyuyla paylaşmak yerine evvel kendi bulgularını çürütmeye çalışacak. Doğrulama için birden fazla bağımsız gözlemevinin farklı aygıtlarla tıpkı sonuca ulaşması kaide. Bilimsel mutabakat sağlanmadan rastgele bir açıklama yapılamıyor. Doğrulandığı anda ise tam aksisi geçerli: Kullanılan bilgiler, usuller ve yazılım kodlarının tamamı global bilim topluluğuna ve kamuoyuna açılacak.
Protokoller sırf bilimsel süreçle hudutlu değil. Son yıllarda büyük keşiflerin odağındaki araştırmacıların dijital linç ve tehditlere maruz kaldığı düşünüldüğünde, yeni kurallar kurumları kendi bilim insanlarını fizikî ve dijital akınlara karşı korumakla yükümlü kılıyor. Bir öbür sorun da Starlink üzere uydu takımyıldızları ile taşınabilir ağların yarattığı radyo frekansı kirliliği. Dokümana nazaran bu kirliliğin önüne geçmek için acil bir milletlerarası muhafaza sistemi kurulması kaide.
En tartışmalı sıkıntı ise cevap vermek. Uzaya kasıtlı bildiri gönderme fikri, bilim topluluğunu ikiye bölmüş durumda. Yeni kurallar burada net bir hudut çiziyor; kapsamlı bir milletlerarası müracaat süreci tamamlanmadan uzaya hiçbir karşılık gönderilemeyecek; bu kararı tek bir kurum ya da ülke değil, BM çatısı altında insanlık ortaklaşa alacak.
Ağustos ayında Türkiye’de düzenlenecek Uluslararası Astronautika Kongresi‘nde bilim dünyasına sunulacak bu çerçeve, akabinde BM onayına taşınacak.
