NFL süperstarı Tom Brady, ailesinin yeni köpeği Junie ile evvelki köpeği Lua ortasındaki şaşırtan benzerliğin arkasındaki nedeni açıkladı. Yedi defa Muhteşem Bowl şampiyonu olan Brady, yeni pitbull kırması yavrunun, iki yıl evvel hayatını kaybeden Lua’nın klonu olduğunu duyurdu. Lua’nın klonlanma süreci, soyu tükenmiş yünlü mamutu “geri getirme” teşebbüsleriyle tanınan biyoteknoloji firması Colossal Bioscience tarafından gerçekleştirildi.
Ancak uzmanlar, böylesine duygusal bir kararın bedelinin, dudak uçuklatan 50.000 dolarlık faturaya değmeyebileceği konusunda uyarıyor. Brady, şirketin ailesine “sevgili köpeğimizin bir klonuyla ikinci bir baht verdiğini” argüman etse de, bilim insanları klonlanmış bir hayvanın asla orijinaliyle büsbütün birebir olmayacağını belirtiyor.
Tıpkı tek yumurta ikizlerinin bile farklı görünümlere ve kişiliklere sahip olabilmesi üzere, çevresel faktörler nedeniyle bir köpeğin ve klonunun tıpkı görünmesi bile garanti değil. Daha da telaş verici olan, uzmanların klonlanmış köpeklerin hastalıklara daha hassas olabileceğini ve ömürlerinin daha kısa olabileceğini söylemesi.
Brady, köpeğinin, artık Colossal’a ilişkin olan Viagen isimli bir şirketin teknolojisi kullanılarak klonlandığını belirtti. Viagen, daha evvel Paris Hilton ve Barbra Streisand üzere ünlülerin evcil hayvanlarını klonlamasıyla tanınıyordu. Brady, birebir vakitte Colossal’ın bir yatırımcısı olduğunu da açıkladı ve bu teknolojinin hem evcil hayvanlarını kaybeden ailelere yardım edebilmesinden hem de soyu tükenme tehlikesi altındaki cinslerin korunmasına yardımcı olmasından duyduğu heyecanı lisana getirdi.
Klonlama süreci ve epigenetik faktörlerin rolü
Viagen’ın evcil hayvan klonlama süreci, “şablon” evcil hayvandan bir DNA örneği alınmasını ve bu genetik kodun yeni bir hayvana aktarılmasını içeriyor. Evcil hayvan sahipleri, doku örneği sağlayarak DNA’nın çıkarılmasını, çoğaltılmasını ve sıvı nitrojen içinde dondurularak saklanmasını sağlıyor.
Sahipler yeni evcil hayvanlarına hazır olduklarında, bu DNA alınıyor ve çekirdeği çıkarılmış, genetik bilginin depolandığı kısım olan bir yumurta hücresine yerleştiriliyor. Başarılı olursa, yumurta tekrar programlanıyor ve bir embriyoya bölünmeye başlıyor. Bu embriyo daha sonra taşıyıcı bir anneye naklediliyor ve anne, yavruyu doğuma kadar taşıyor.
Sonuç, özgün hayvanla tıpkı genlerin tamamını içeren bir hayvan oluyor. Şirketin web sitesi bu sürecin, “her şeyi değiştiren yoldaşınızla hayat seyahatine devam etmenize yardımcı olacağını” sav etse de, burada değerli bir bilimsel ayrıntı göz arkası ediliyor. Western Üniversitesi Biyoloji Kısmı Lideri Profesör David Coltman, Daily Mail ile yaptığı görüşmede, “klonlanmış bir evcil hayvan genetik olarak şablonuyla birebir olacaktır, fakat bu onun görünüşü yahut davranışının da tıpkı olacağı manasına gelmez” dedi. Bunun nedeni, bir hayvanın özelliklerinin yüzde 100 oranında genlerle belirlenmemesi.
Birçok özellik, bilim insanlarının “epigenetik faktörler” olarak isimlendirdiği, genetik koddaki “açma/kapama düğmeleri” tarafından belirlenir. Çevresel faktörler, gerilim, beslenme ve hatta toplumsal şartlar bu düğmeleri harekete geçirerek kimi genleri açıp kapatabilir. Bu durum, tıpkı genlere sahip ikizlerin bile her vakit tıpkı görünmemesi ve davranmamasıyla birebir. Klonlanmış hayvanlar için de tıpkı durum geçerlidir. Profesör Coltman, “Farklı bir etraf deneyimleyecek ve klonlama sürecinin gelişim üzerindeki başka biyolojik tesirlerinden etkilenecektir” diyor. Bu da Brady’nin, klonlanmış evcil hayvanının yepyeni köpeğe çok benzemesini beklemesi için mantıklı bir neden olmadığı manasına geliyor.
Klonlamanın etik problemleri ve sıhhat riskleri
Hayal kırıklığı yaratabilecek bu gerçeğin yanı sıra, evcil hayvan klonlamanın daha büyük sıkıntıları da kelam konusu. 1996’da klonlanan birinci hayvan olan Dolly koyunu, akciğer enfeksiyonu ve kanser nedeniyle yalnızca altı buçuk yıl yaşadı. Teknolojinin gelişmesine karşın çalışmalar, klonlanmış hayvanların hastalık riskinin daha yüksek olduğunu ve ömürlerinin daha kısa olduğunu gösteriyor. Profesör Coltman, “Dolly’den bu yana teknoloji çok yol kat etmiş olsa da, bir klonun hastalığa daha hassas olmasının yahut ömrünün kısalmasının kaçınılmaz olduğunu düşünüyorum” dedi.
Ayrıca, klonlama sürecinin başarısızlık oranı da yüksek. 2018 tarihli bir çalışma, evcil hayvan klonlama sanayisindeki ortalama muvaffakiyet oranının yalnızca yüzde 20 civarında olduğunu hesapladı. RSPCA’nın Bilimdeki Hayvanlar Departmanı Başkanı Penny Hawkins, klonlama teknolojisiyle ilgili önemli etik ve refah dertleri bulunduğunu, yüksek başarısızlık ve vefat oranlarının yanı sıra hayvanların sıklıkla tümör, zatürre ve olağandışı büyüme üzere fizikî rahatsızlıklardan muzdarip olduğunu belirtti.
