Şubat 1982’de, Apple’ın en genç çalışanlarından Chris Espinosa, muhtemelen günümüz profesyonellerine bile tanıdık gelecek bir problemle boğuşuyordu. Mikro idare eğilimiyle bilinen işvereni Steve Jobs, Macintosh için tasarladığı kolay hesap makinesi uygulamasının görünümünü daima eleştiriyordu.
Günler süren bitmek bilmeyen revizyon döngülerinin akabinde, o vakitler yalnızca 21 yaşında olan genç programcı, hem komik hem de son derece şık bir tahlil buldu. Jobs’un tenkitlerini büsbütün boşa çıkaracak bir araç inşa etti ve buna “Steve Jobs’un Kendi Hesap Makineni Yapma Seti” ismini verdi.
Bu eğlenceli ve gerçek öykü, yepyeni Macintosh’un geliştirilme sürecini anlatan efsanevi teknoloji tarihi sitesi Folklore.org’dan geliyor. Çoklukla tesirli yazılım dizaynlarının uzun komiteler tarafından yapıldığı günümüzde, bu anekdot, Jobs’un süreçlere ne kadar derinlemesine dahil olduğunu ve Espinosa’nın yaratıcılığını gözler önüne seriyor.
Chris Espinosa, 1976 yılında, şimdi 14 yaşındayken Apple’daki en genç çalışan olarak işe başladı. 1981’e gelindiğinde ise Jobs, kendisini UC Berkeley’deki eğitimini bırakıp tam vakitli olarak Mac takımında çalışmaya ikna etmişti. İnanması güç fakat Espinosa, hala Apple’ın en uzun mühlet hizmet veren çalışanı unvanını taşıyor.
O devirde Macintosh’un dokümantasyon yöneticisi olarak vazife yapan Espinosa, Mac’in grafik sistemi olan Bill Atkinson‘ın QuickDraw’unun nasıl çalıştığını anlamak için bir demo programı yazmaya karar verdi. Seçtiği program, Mac ile birlikte gelmesi planlanan küçük yardımcı uygulamalardan, yani daha sonra “masaüstü aksesuarları” olarak isimlendirilecek uygulamalardan biri olan hesap makinesi oldu.
Sınırsız revizyon döngüsünden kurtuluş
Espinosa, başlangıçtaki hesap makinesi dizaynının çok güzel göründüğünü düşünüyordu, fakat Jobs onu gördüğünde farklı fikirlere sahipti. O anı anlatan Andy Hertzfeld, Jobs’un tenkitlerini şöyle aktarıyor: “Steve, ‘Eh, bir başlangıç’ dedi, ‘ama temelde berbat. Art plan rengi çok koyu, kimi çizgilerin kalınlığı yanlış ve düğmeler çok büyük’.”
Jobs, Espinosa’nın evvelki gün yaptığı değişiklikleri onaylamak yerine her seferinde yeni kusurlar bularak, günlerce süren bitmek bilmeyen bir revizyon döngüsünü tetikledi. Bu durum, tek bir kişinin, yani Jobs’un, bitmek bilmeyen talepleriyle dizaynın daima değiştiği klasik bir “mikro yönetim” hadisesi haline geldi.
Sonsuz döngüden kurtulmak isteyen Espinosa, bu sıkıntıya farklı bir yolla yaklaştı. Hertzfeld’e nazaran Espinosa, hesap makinesinin her görsel parametresini (çizgi kalınlığı, düğme boyutları, art plan desenleri gibi) açılır menüler aracılığıyla anında ayarlamaya imkan tanıyan bir program geliştirdi.
10 dakikalık tasarım toplantısı ve 17 yıllık miras
Jobs bu özel imal programla baş başa kaldığında, yalnızca 10 dakika harcayarak ayarları kurcaladı ve nihayet beğendiği bir kombinasyon yakaladı.
Bu yaklaşım muhakkak işe yaradı. Jobs, tercihlerini kelamlı olarak tabir etmekte zorlanırken, parametreler üzerinde direkt denetim sahibi olduğunda süratli bir formda tatmin olduğu bir dizayna ulaştı. Hesap makinesinin kullanıcı arayüzünü, Jobs’un o 10 dakikalık oturumdaki parametre seçimlerini kullanarak gerçeğe dönüştürüldü.
Bu tasarım, 1984’te Mac ile birlikte kullanıcılara sunuldu ve Apple’ın işletim sisteminde 2001’de Mac OS 9’da durdurulana kadar neredeyse hiç değişmeden kaldı. Mac OS X ile yeni bir dizaynla değiştirilene kadar tam 17 yıl boyunca Mac için birincil hesap makinesi arayüzü olarak hizmet verdi.
Espinosa’nın bu imal seti, daha sonra yazılım geliştirmede yaygınlaşacak olan görsel ve parametreli tasarım araçlarının erken ve esprili bir örneğiydi. Bu ilkel hesap makinesi tasarım aracı tıpkı vakitte Jobs’un idare sürecine dair de değerli bir gerçeği ortaya çıkardı: Jobs, ne istediğini gördüğünde biliyor olsa da, bunu her vakit net bir formda anlatmakta zorlanıyordu. Espinosa, ona direkt tasarımı etkileme yeteneği vererek, irtibat meselesini büsbütün ortadan kaldırmış oldu. Bu durum, Jobs’un 1990’ların sonlarında Apple’a geri döndüğünde, eserleri Powerpoint demoları yahut özellik listeleri yerine, onları direkt kullanarak kıymetlendirme konusundaki ünlü ısrarının da bir yansımasıydı.
Jobs’un 10 dakikalık bu tasarım oturumunun uzun ömürlülüğü, Espinosa’nın o anki yaratıcılığının ne kadar başarılı olduğunu kanıtlıyor. Başlangıçta bitmek bilmeyen bir revizyondan bir kaçış yolu olarak ortaya çıkan bu küçük araç, Mac’in en kolay fakat en kalıcı dizaynlarından biri haline geldi.
