Gündelik hayatta sıkça kullandığımız ve tanınan reklam sloganlarına bile mevzu olan “Açken sen sen değilsin” söylemi, bilimsel bir darbe aldı. Yeni bir araştırma, kısa müddetli aç kalmanın yahut öğün atlamanın, düşünme ve zihinsel marifetlerimizi yavaşlatmadığını ortaya çıkardı.
Son yıllarda hayli tanınan hale gelen ve günün makul saatlerinde, ortalama sekiz ila on saatlik bir pencerede yemek yemeyi içeren aralıklı orucun yaygınlaşmasıyla birlikte, gıdasız kalmanın zihinsel sertliği ne ölçüde etkilediği merak ediliyordu. Pek çok kişi, bir öğünü kaçırmanın anında zihinsel gerilemeye yol açacağına inanıyordu.
Ancak Amerikan Psikoloji Derneği tarafından yayımlanan bu yeni çalışma, bu yaygın varsayımın aksini kanıtladı. Auckland Üniversitesi’nden psikoloji doçenti ve araştırmanın baş muharriri David Moreau, sonuçlar karşısında şaşırdıklarını belirtti. Moreau, “Sonuçlarımız, aç kalmanın düşünme yeteneğini doğal olarak tehlikeye attığı tarafındaki yaygın varsayımla çelişiyor. Çok çeşitli misyonlarda bilişsel performansın dikkat alımlı biçimde istikrarlı kaldığını gördük” dedi.
Araştırmacılar, ortalarında hafızayı geri çağırma, karar verme, reaksiyon suratı ve doğruluğu üzere faktörlerin bulunduğu bilişsel performansı kıyaslayan 71 mevcut çalışmayı inceledi. Bu çalışmalara, ya aç kalan ya da yakın vakitte yemek yemiş sağlıklı yetişkinlerden oluşan yaklaşık 3.500 kişi dahil edilmişti. Aç kalma mühleti ortalama 12 saat civarındaydı.
Dr. Moreau, sonucu “Temel bulgumuz, kısa periyodik açlığın zihinsel performansı bozduğuna dair genel olarak dengeli bir ispat olmamasıydı” diye özetledi. Aç kalan bireylerin, kısa mühlet evvel yemek yemiş olanlara şaşırtan derecede misal performans gösterdiğini, bunun da yiyecek alımının olmadığı durumlarda bilişsel fonksiyonun stabil kaldığını gösterdiğini ekledi.
Kısa vadeli aç kalmanın fizyolojik yararları olabilir
Moreau, bu durumun fizyolojik yararları olabileceğini de öne sürüyot. Açlık, bedende değerli metabolik değişimleri tetikliyor. Beden glikojen depolarını tükettiğinde, yağ dokusundan üretilen keton cisimlerini alternatif bir güç kaynağı olarak kullanmaya başlıyor. Ketonlara güvenmenin, kilo kaybının ötesinde geniş sıhhat faydaları sağlayabileceği, hormonal sistemleri düzenleyebileceği ve uzun ömürlülükle irtibatlı hücresel tamir süreçlerini aktive edebileceği düşünülüyor.
12 saatten uzun süren açlıklarda yahut çocuklarda ise durum biraz farklı. Araştırmacılar, çocuklarda açken performansın gözle görülür halde düştüğüne dair deliller buldu ve bu durum, daha evvelki kahvaltı öğününün bilişsel avantajlarını vurgulayan çalışmalarla örtüşüyor.
Moreau, bulguların en değişik yanlarından birinin ise, misyonlardaki performans düşüşünün ekseriyetle yiyecek fotoğraflarına bakmak yahut yiyecekle ilgili sözleri işlemek üzere içeriklere odaklanıldığında ortaya çıkması olduğunu belirtti. “Açlık, bilişsel kaynakları seçici olarak sadece yiyecekle ilgili bağlamlarda yönlendirebilir yahut dikkati dağıtabilir, lakin genel bilişsel fonksiyon büyük ölçüde sabit kalır” siyen Moreau, “açlık öfkesinin” büyük ölçüde bir algı ve dikkat dağınıklığı problemi olabileceğini önerdi.
Bulgular, Psychological Bulletin mecmuasında yayımlandı.
