Atlantis efsanesi, Dünya’nın kayıp yerleşim yerleriyle dolu olabileceği konusunda kıymetli bir söylenti olarak her vakit öne çıkmıştır. Artık de Rusya Bilimler Akademisi kaşifleri, Kırgızistan’daki devasa Issık-Göl’ün altında “batık bir kentin izlerini” bulduklarını açıkladı. Azamî derinliği 668 metre olan ve Dünya’nın en derin sekizinci gölü olan bu tuzlu gölün tabanındaki kalıntılar, şaşırtan derecede sığ bir alanda bulundu.
Bulgular ortasında Orta Çağ’dan kalma bir mezarlık, büyük seramik kaplar ve pişmiş tuğlalardan yapılmış bir binanın kesimleri yer alıyor. Uzmanlar, bu kentin Müslüman ibadethaneleri, okullar, hamamlar ve muhtemelen ekmek üretimi için tahıl öğütme tesislerini barındırdığını düşünüyor.
Sefer lideri ve Kırgızistan Ulusal Bilimler Akademisi araştırmacısı Valery Kolchenko, “İncelediğimiz alan bir kent ya da büyük bir ticaret merkeziydi” diye belirterek, buranın değerli bir ticaret yerleşimi olduğunu söylüyor. Lakin kent, 15. yüzyılda, Kolchenko’nun ölçek açısından “Pompeii felaketiyle kıyaslanabileceğini” söylediği müthiş bir trajedi sonucu sular altında kaldı.
Tianshan dağları ile çevrili olan Issık-Göl’ün yüzeyi, antik ve Orta Çağ’dan bu yana çarpıcı bir formda yükseldi. Bu jeolojik değişim, bir vakitler kıyı şeridinde yer alan bu kıymetli yerleşimin artık su altında kalmasının ana nedeni oldu.
İpek Yolu’nun kayıp durağı
Arkeologlar, antik bir ticaret yolu üzerinde kıymetli bir nokta olan gölün kuzeybatısındaki sular altında kalan Toru-Aygyr kompleksinde hafriyatlar yaptı. Araştırmacılar, göl kıyısına yakın, yalnızca bir ila dört metre derinliğindeki çok sığ dört su altı bölgesini inceledi.
İlk bölgede, tahıl ezmek için kullanılan büyük dairesel bir taş olan değirmen taşını içeren fırınlanmış tuğla yapıların yanı sıra çökmüş su altı taş yapıları ve ahşap kirişler keşfettiler. Araştırmacılar, muhtemelen cami, hamam yahut medrese olarak hizmet vermiş olabilecek bir kamu binasının izlerini ortaya çıkardıklarını düşünüyor.
Diğer üç bölgede ise erken bir mezarlık, 13. yüzyıldan kalma bir Müslüman nekropolü ve kerpiçten yapılmış yuvarlak ve dikdörtgen yapılar bulundu. Ayrıyeten klâsik İslami ritüellerin izlerini taşıyan gömülere rastlandı; iskeletler, Müslümanların namaz kılarken yöneldiği kıbleye dönük olarak kuzeye bakıyor. Projeyi finanse eden Rus Coğrafya Derneği’ne nazaran, “tüm bunlar, burada hakikaten bir vakitler antik bir kentin durduğunu doğruluyor.”
Toru-Aygyr’daki bu kayıp yerleşim, Avrupa ile Asya’yı birbirine bağlayan tarihi ağ olan İpek Yolu’nun kıymetli bir kısmında bulunan bir kent yahut büyük bir ticari kümelenmeydi. MÖ 2. yüzyıldan 15. yüzyılın ortalarına kadar etkin olan İpek Yolu, Çin ile Akdeniz ortasında ipek, baharat, kıymetli metaller ve fikir alışverişini kolaylaştırmış ve sanat, sanayi ve dinin yayılmasında kilit rol oynamıştı.
Ancak Kolchenko’nun söylediğine nazaran, Issık-Göl’deki kent, 15. yüzyılın başlarında meydana gelen fecî bir sarsıntıyla harap oldu ve sular altında kaldı. Kolchenko, “Değerlendirmelerimize nazaran, felaket anında sakinler yerleşimi esasen terk etmişti” dedi ve ekledi: “Deprem felaketinden sonra bölgenin nüfusu çarpıcı biçimde değişti ve güçlü Orta Çağ yerleşim medeniyeti varlığını sona erdirdi.” Medeniyet çöktükten sonra yerini göçebe halklar aldı ve günümüzde gölün kıyı şeridinde pek çok küçük köy bulunuyor.
Kayıp yerleşim yeri hakkındaki kuşkuları gidermek için toplanan örnekler, organik gereçlerin yaşını yüksek doğrulukla belirleyebilen bir formül olan hızlandırıcı kütle spektrometrisi (AMS) tahlili için gönderildi.
