ABD ve Çin çoklukla birbirlerine zıt iki ülke olsalar da, uzay trafiği denetimi konusunda yakın vakitte yaşanan bir olay, iki ülkenin ahenk içinde hareket etmesini sağladı. Kelam konusu olay, Ekim 2025’te Çin Ulusal Uzay Ajansı CNSA’nın bir uydu çarpışması tehlikesini öngörerek NASA’ya ulaşmasıyla gerçekleşti.
Daha evvel, Amerikan uyduları Çin donanımına yaklaştığında alarmı veren çoklukla NASA oluyordu, fakat bu dinamik son olayla değişti. NASA’nın Uzay Sürdürülebilirliği Yöneticisi Alvin Drew’a nazaran, daha evvel hiç yaşanmamış bir şey oldu. Drew, “Bir çeşit kutlama yaptık” diyor ve ekliyor: “İlk kez, Çin Ulusal Uzay Ajansı bize ulaştı ve ‘Uydularımız ortasında bir konjonksiyon görüyoruz. Olduğunuz yerde kalmanızı öneririz. Manevrayı biz halledeceğiz’ dedi.” Konjonksiyon, alçak Dünya yörüngesindeki iki uzay aracının birbirine tehlikeli bir biçimde yaklaşmasına deniyor.
Bu cins bir işbirliği daha evvel hiç gerçekleşmemişti ve bu ikazın çok kıymetli bir vakitte yapıldığı da kesin. Her iki ulus da bugünlerde yörüngeye yüzlerce uydu fırlatıyor ve Alçak Dünya Yörüngesi süratle kalabalıklaşıyor. Gökyüzü her geçen gün daha da ağırlaşırken, şeridi paylaşmayı öğrenmek hayati ehemmiyet taşıyor.
Milyar dolarlık donanımlar ve uzay çöpü tehdidi
Uyduları Alçak Dünya Yörüngesi’ne fırlatmak, yüksek riskli ve yüksek maliyetli bir iş. SpaceX, Starlink’i inşa etmek ve sürdürmek için şimdiden milyarlarca dolar harcadı. Çin de bu ivmeye ayak uyduruyor ve devlete ilişkin Çin Uydu Ağ Kümesi, 2029 yılına kadar yörüngeye 26.000 uydu yerleştirmeyi hedefliyor. Gezegenin etrafında dönen bu kadar büyük bir paranın kelam konusu olduğu durumlarda, kimse bir çarpışmayı riske atmak istemiyor.
Bu tıp bir bağlantının çarpışmaları önlemekten daha fazlasına yol açması bekleniyor. Avrupa Uzay Ajansı’na nazaran, Alçak Dünya Yörüngesi’nde halihazırda yaklaşık 40.000 büyük boyutlu uzay çöpü modülü dolaşıyor ve bunlardan biri daha evvel bir Çin askeri uydusunu yok etmişti. Ne yazık ki, şu anda büyük ölçekli enkaz paklığı için çok uluslu bir plan bulunmuyor. Şu an için NASA ve CNSA üzere ajanslar, tehlikeler ortaya çıktığında yalnızca reaksiyon vererek kazalardan kaçınmaya çalışabiliyorlar.
Bu ajanslar uzay çöplerini takip ediyor, muhtemel çarpışmaları varsayım ediyor ve tehlike yaklaştığında uzay araçlarını yolundan çekiyor. Bu daima, dikkatli bir “dans” ve yörüngeye daha fazla uydu çıktıkça yanılgı hissesi da daralıyor. CNSA’nın NASA ile uyum kurma isteği, gelecekteki enkaz riskini azaltmaya yönelik umut verici bir adım. Şayet iki taraf, çarpışmalar gerçekleşmeden evvel işbirliği yapabilirse, uzay çöpünün birikmesini yavaşlatabilirler.
CNSA’nın NASA’dan evvel irtibata geçme kararı, göksel haberler ortasında en heyecan verici gelişme olmayabilir, ancak bu sessiz uyum günümüz ve gelecek için en değerli şeylerin ortasında yer alıyor. Şayet bu bağlantı standart bir uygulama haline gelirse, yörüngede ortak araştırma, ortak altyapı ve sonunda ortak strateji için erken bir yer oluşabilir.
Çin, ABD’nin önüne geçti mi?
Şu an prestijiyle, Çin’in NASA’dan evvel Ay’a astronot göndereceği bile konuşuluyor. Ayrıyeten Çin’in, yeni uzay istasyonunu büyük ölçekli güneş teknolojisi kullanarak bir tıp yörünge güç santraline dönüştürme üzere uzun vadeli bir planı da var. Bu konsept, Yangtze Nehri’ndeki Üç Boğaz Barajı’nın gerisindeki mühendislik niyet yapısından ilham alarak bu fikri Alçak Dünya Yörüngesi’ne taşıyor.
Şu anda, NASA’nın Çin ile ikili işbirliğine fon sağlamasını engelleyen 2011’de yürürlüğe giren Wolf Kanunu, milletlerarası iştirakler üzerinde bir kısıtlama yaratıyor. Lakin atılan küçük bir bağlantı adımı yarın ortak bir protokol, yıllar sonra ise ortak bir misyon haline gelebilir.
