Antarktika’nın nispeten küçük bir buzul yapısı olan Hektoria Buzulu, son periyotta yaşanan şaşırtan ve süratli değişimiyle bilim dünyasının odak noktası haline geldi. Buzul, sırf Kasım ve Aralık 2022 tarihleri ortasında tam 8 kilometre buz kaybetti. Bu geri çekilme suratı, daha evvelki kayıtlara kıyasla neredeyse on katlık bir artış gösteriyor.
Bu dramatik olay, bölgedeki başka buzulların da süratle erime tehlikesi altında olup olmadığı sorusunu gündeme taşıdı ve global deniz düzeyleri için potansiyel olarak büyük bir tehlikeye işaret ediyor. Bu surattaki buz kaybı, iklim değişikliğinin neden olduğu ısınmaya karşı Antarktika buzullarının ne kadar kırılgan olduğunu net bir halde gösteriyor.
Hektoria’daki inanılmaz surattaki geri çekilmenin gerisindeki temel nedenlerden biri, buzulun yatağının düz ve alçak bir ana kaya üzerinde bulunması. Colorado Boulder Üniversitesi’nden Naomi Ochwat, buzulun incelmesiyle ön kısmının yerden yavaşça ayrılarak yüzdüğünü ve okyanusun kaldırma kuvvetiyle süratle parçalandığını belirtiyor.
Buzdağı kopması ismi verilen bu süreç, büyük buz modüllerinin süratle ayrıldığı bir zincirleme tepki başlattı. İncelen buzun tetiklediği bu çeşit süratli çöküşler daha evvel de yaşanmıştı, lakin Hektoria’daki sürat çağdaş çağda eşi gibisi görülmemiş bir durum. Geri çekilmenin hızlandığı, buzun hareketinden kaynaklanan “buzul depremlerini” kaydeden sismik datalarla de doğrulandı.
Destekleyici deniz buzu ortadan kalktı
Hektoria’nın çöküşündeki bir öbür değerli etken, buzulu yerinde tutan etraftaki deniz buzunun kaybıydı. 2022’nin başlarında, on yıldan uzun müddettir buzulu stabilize eden deniz buzu parçalanıp dağıldı. Bu durum, Hektoria’yı direkt okyanusun güçlü tesirlerine maruz bıraktı.
Sabit deniz buzunun ortadan kalkmasıyla, buzul artık dışarıdan dayanak almıyor ve bu da akışının hızlanmasına ve buzunun tasa verici bir süratle incelmesine neden oluyor. Araştırmacılar, deniz buzunun kaybının, dalgaların ve okyanus kabarmalarının buzulun ön cephesine ulaşmasına müsaade vererek buzdağı kopma sürecini daha da şiddetlendirdiğini söylüyor.
Buzul yere mi oturuyordu, yoksa yüzüyor muydu?
Bilim insanları bu dramatik geri çekilme konusunda hemfikir olsa da, olayın kesin nedeni hala tartışılıyor. Airbus Savunma ve Uzay’dan Frazer Christie üzere birtakım uzmanlar, buzulun yere oturma sonunu (buzulun deniz yatağında durmaktan okyanusta yüzmeye geçtiği çizgi) belirlemek için kullanılan uydu datalarının katılığını sorguluyor.
Eğer geri çekilme sırasında buz sahiden yüzüyorsa, bu olay deniz yakınındaki buzullar için doğal bir süreç olan daha tipik bir buzdağı kopması olarak görülebilir. Fakat buzul o sırada yere oturmuş durumdaysa, bu süratli geri çekilme, buzul dengesizleşmesinin büsbütün yeni bir sistemini temsil ediyor olabilir. Leeds Üniversitesi’nden Anna Hogg, yere oturma çizgisi etrafındaki belirsizliğin, geri çekilmenin sonuçlarını tam olarak anlamayı zorlaştırdığını tabir ediyor.
Hektoria’daki bu süratli çöküş, Antarktika buzullarının geleceğine dair kıymetli bir ihtar. Bu tek olay büyük bir deniz düzeyi yükselmesine yol açmayacak, fakat değişen şartlar altında buzulların ne kadar çabuk istikrarını kaybedebileceğine dair kritik bir işaret veriyor. Bilim insanları, Hektoria’nın izole bir hadise mı yoksa daha geniş bir dengesizliğin habercisi mi olduğunu anlamak için emsal buzulları yakından takip etmeye devam ediyor.
