NASA, Bennu asteroitinden getirilen örneklerde hayat için kritik ehemmiyete sahip şekerlerin yanı sıra bilim dünyasının “uzay sakızı” olarak nitelediği harika bir husus keşfettiğini duyurdu. OSIRIS-REx uzay aracıyla 2023’te Dünya’ya ulaştırılan saf örnekleri inceleyen bilim insanları, riboz ve glikoz üzere biyolojik süreçlerin temel bileşenlerini birinci sefer bu kadar bozulmamış bir uzay malzemesinde tespit etti. Bu bulgu, hayatın hammaddelerinin Güneş Sistemi’nin erken periyodunda geniş ölçekte bulunduğuna işaret ediyor.
Yaşamın yapı taşları Bennu’da ortaya çıktı
Tohoku Üniversitesi’nden Yoshihiro Furukawa liderliğindeki takım, yaklaşık 600 mg’lık Bennu tozunu su ve asit içinde çözerek şeker izlerini aradı. Hassas laboratuvar aygıtlarında riboz, glikoz ve öteki kimi şekerlerin kimyasal izleri net formda belirlendi. Ribozun varlığı bilhassa dikkat alımlı, zira RNA’nın belkemiğini oluşturan bu molekül, birinci hayat biçimlerinin DNA’dan evvel RNA ile ortaya çıktığını savunan teorinin merkezinde yer alıyor. Bilim insanları ayrıyeten glikozu da birinci defa Dünya dışı bir numunede doğruladı. Araştırma takımı, “Bu şekerler ömür için kritik bileşenlerin en eksiksiz envanterini oluşturuyor” notunu düşüyor.
Numunelerin hiç Dünya atmosferine temas etmemiş olması, araştırmacılara meteoritlerde mümkün olmayan bir “bozulmamış kimyayı” inceleme fırsatı sunuyor. Şekerlerin, Bennu’nun 4.5 milyar yıl evvelki kayıp ana gövdesinde, tuzlu su ceplerinin organik hususlarla etkileşimi sonucu oluştuğu bedellendiriliyor. Grup ayrıyeten DNA’da kullanılan 2-deoksiribozun bulunmadığını belirtti; bu durum RNA’nın erken ömürde öncelikli olduğu görüşünü destekliyor.
Bilim dünyasını şaşırtan “uzay sakızı”
Aynı gün açıklanan ikinci çalışma, Bennu örneklerinde daha evvel hiçbir göktaşında görülmemiş polimer gibisi garip bir unsur keşfetti. Kaliforniya Üniversitesi’nden Zack Gainsforth’un liderliğindeki grup, başlangıçta yumuşak ve esnek olduğu düşünülen, lakin bugün sertleşmiş bu yapının karmaşık, düğümlü moleküler zincirlerden oluştuğunu aktarıyor. “Aylarca bunun ne olduğunu anlamaya çalıştık” diyen Gainsforth, unsurun Bennu’nun tarihinin çok erken devirlerinde oluştuğunu ve ömrün kimyasal sahnesini hazırlayan birinci süreçlerden biri olabileceğini söylüyor.
Yıldız tozu bakımından rekor düzeyde zengin
Üçüncü çalışma ise Bennu’nun, bilinen tüm uzay gereçlerinden altı kat daha fazla “ölmekte olan yıldız tozu” içerdiğini ortaya koydu. NASA’nın Johnson Uzay Merkezi’nden Ann Nguyen tarafından yürütülen tahlil, Bennu’nun ana gövdesinin, Güneş Sistemi’nin oluştuğu bulutsu içinde yıldızların son patlama evrelerinden gelen hassas tozlarla zenginleşmiş bir bölgede şekillendiğini gösteriyor. Araştırmacılar bu keşfin, Güneş Sistemi’nin başlangıcına dair “başlangıcın başlangıcı” niteliğinde bilgiler sunduğunu vurguluyor.
Bilim insanları artık benzeri sonuçların Japonya’nın Hayabusa2 vazifesiyle Dünya’ya getirilen Ryugu numunelerinde görülüp görülmeyeceğini inceliyor. NASA’dan Danny Glavin, “Orada da bu şekerlere rastlarsak hiç şaşırmam” diyerek Güneş Sistemi’nde ömrün kimyasal izlerini bulma ihtimalinin her zamankinden daha yüksek göründüğünü belirtiyor.
Not: (Giriş görseli: NASA/Goddard/Arizona Üniversitesi)
