Bilim dünyası, saçın beyazlamasına yeni bir mana yüklüyor: Bu durum, ekseriyetle yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu olarak görülse de, aslında bedenin DNA hasarına ve kansere karşı geliştirdiği bir müdafaa düzeneği olabilir.
Tokyo Üniversitesi’nden Prof. Emi Nishimura liderliğindeki bir araştırma, fareler üzerinde çalışarak, saça rengini veren pigmenti üreten melanosit kök hücrelerinin mukadderatını inceledi. Araştırmacılar, bu hücrelerin DNA hasarına reaksiyon olarak iki zıt yol izlediğini keşfetti.
Kök hücrelerin iki zıt sonu: Beyaz saç ya da tümör
Saç köklerindeki melanosit kök hücreleri, sağlıklı saç büyümesi için daima kendini yeniler. Saçın beyazlaması ise, bu hücrelerin kâfi pigment üretememesi ve “hücre yaşlanması” ismi verilen bir duruma girmesiyle gerçekleşir. Bu, hücrelerin bölünmeyi ve çoğalmayı kalıcı olarak durdurduğu, bir tıp anti-kanser düzeneği vazifesi gören doğal bir hudut olarak tanımlanıyor.
Araştırmada, iyonlaştırıcı radyasyon üzere kimi ziyanlı çevresel tesirlere maruz kalan kök hücrelerin bu yaşlanma yolunu aktive ettiği görüldü. Bu, hücrelerin pigment üretimini durdurarak saçın beyazlamasına neden oldu. En değerlisi, bölünmenin durması, mutasyona uğramış DNA’nın yeni hücrelere aktarılmasını engelleyerek tümör oluşumu mümkünlüğünü düşürdü.
Ancak kanserojen kimyasal bileşiklere maruz kalınca durum değişti. Bu kimyasallar, gözetici yaşlanma sistemini atlatarak rakip bir hücresel yolu tetikledi. Bu alternatif yol, hücre yaşlanmasını engelledi. Bu da saç köklerinin hasara karşın pigment üretmeye devam etmesi, yani saçın rengini müdafaası manasına geliyordu. Fakat uzun vadede, denetimsiz çoğalma devam etti ve bu hasarlı DNA’nın yayılması tümör oluşumuna ve kansere yol açtı.
Baş araştırmacı Nishimura, bu bulguların, tıpkı kök hücre kümesinin maruz kaldığı gerilim tipine bağlı olarak farklı sonuçlarla karşılaşabileceğini gösterdiğini belirtiyor: “Bu çalışma, saçın beyazlamasını ve melanomu [cilt kanseri] birbiriyle alakasız olaylar olarak değil, kök hücre gerilim reaksiyonlarının ayrışan sonuçları olarak tekrar çerçeveliyor.”
Sonraki çalışmalarda, farelerde elde edilen bu sonuçların insan saç köklerinde de geçerli olup olmadığının incelenmesi ve bu bilgiyi gelecekteki kanser savunma stratejilerine uyarlanması planlanıyor.
