Pek çok mitolojide ve eski kıssada bir balinanın karnı, ekseriyetle karanlıkla yüzleşilen ve oradan farklı biri olarak çıkılan sembolik bir vefat ve tekrar doğuş yerini temsil ediyor. Yunus Peygamber’den Pinokyo’ya kadar uzanan bu anlatılar, devasa bir deniz canlısı tarafından yutulma fikrini zihinlerimize kazımış durumda.
Ancak hayal gücümüzü bir kenara bırakıp bilimin ışığında baktığımızda, bir balinanın insanı yutması neredeyse imkansız görünüyor. Dünyanın gelmiş geçmiş en büyük canlısı olan gök balinalar, devasa gövdelerine karşın aslında minicik krillerle besleniyor. Günde milyonlarca küçük karidesi mideye indiren bu görkemli devin, bir insanı yutması biyolojik olarak mümkün değil. Bir gök balinanın yemek borusu, bir insan gövdesinin geçemeyeceği kadar dar bir yapıya sahip ve üstelik bu balinaların dişleri de yok.
Bunun yerine “balen” ismi verilen ve suyu süzüp avlarını içeride tutmaya yarayan fırçamsı yapılar kullanıyorlar. Birebir durum kambur balinalar ve başka balenli çeşitler için de geçerli. Yani fizikî yapıları, bir insanı bütün halde yutmalarına müsaade vermiyor.
İspermeçet balinaları ve derinlerin gizemi
Ancak, dişli balinalar sınıfına giren ispermeçet balinalarıyla birlikte bu durum değişiyor. Dev kalamarlarla beslenen bu canlılar, hakikaten de bir insanı yutabilecek kadar geniş bir gırtlağa sahip. Hatta dev kalamarların varlığı, canlı bir örneği görülmeden çok evvel, avlanan bir ispermeçet balinasının midesinden çıkan kesimler sayesinde kanıtlanmıştı. Lakin bu balinalar vaktinin birçoklarını okyanusun karanlık ve derin sularında geçirdiği için, bir beşerle yollarının kesişme ihtimali inanılmaz derecede düşük.
James Bartley’in kuşkulu hikayesi
19. yüzyılın sonlarında gazetelere yansıyan meşhur James Bartley öyküsü, bu mevzudaki en büyük efsanelerden biri. Teze nazaran Bartley, bir balina tarafından yutulmuş ve 36 saat sonra mürettebatı tarafından balinanın karnı kesilerek sağ çıkarılmıştı. Ama bilimsel açıdan bakıldığında bu öykünün gerçek olması imkansız. Balinanın midesinde oksijen bulunmaması ve içerideki ağır gazlar, en sağlam denizcinin bile orada birkaç dakikadan fazla hayatta kalmasına müsaade vermiyor.
Günümüzde ise balinaların insanları “kazara” ağzına aldığı fakat çabucak geri tükürdüğü birtakım olaylar yaşanıyor. Örneğin 2021 yılında Massachusetts’te bir dalgıç, 2025 yılının Şubat ayında ise Şili’de bir kanocu misal bir dehşet dolu an yaşadı. Kambur balinalar, balık sürülerini avlamaya çalışırken ortadaki insanları da ağızlarına aldılar ancak ne olduğunu anladıkları anda bu “yabancı maddeleri” çabucak dışarı attılar.
Bu rastlantısal müsabakalar aslında balinaların saldırganlığını değil, biz insanların onların ömür alanlarının içine ne kadar fazla girdiğimizi gösteriyor. Balinaların beslenme alanlarına girdiğimiz her an, hem kendimizi hem de bu devasa canlıları büyük bir riskle karşı karşıya bırakıyoruz.
