İnsanlığın kökenine dair anlatılan kıssalarda, 3,2 milyon yaşındaki “Lucy” fosili on yıllardır sarsılmaz bir tahtın sahibiydi. Australopithecus afarensis cinsine ilişkin olan bu meşhur fosil, maymunsularla insan soyu ortasındaki o meşhur “kayıp halka” olarak kabul ediliyordu.

Ancak Etiyopya’nın Afar bölgesinden gelen yeni bulgular, bu doğrusal ve sade öyküyü temelinden sarsıyor. Woranso-Mille bölgesinde yürütülen hafriyatlar, insanlık tarihinin tek bir koldan ilerleyen bir ırmak değil, birbirine karışan pek çok koldan oluşan karmaşık bir ağ olduğunu gösteriyor.

Bilim dünyasındaki bu büyük değişim, “Australopithecus deyiremeda” ismi verilen farklı bir tıbbın kalıntıları üzerinde yapılan tahlillerle başladı. Araştırmacılar, yeni bulunan çene ve diş fosillerini, yıllar evvel keşfedilen lakin hangi tipe ilişkin olduğu belirlenemeyen 3,4 milyon yıllık sıra dışı bir ayak iskeletiyle, yani “Burtele ayağı” ile eşleştirmeyi başardı. Bu durum, Lucy’nin yaşadığı periyotta ve tam da onun kapı komşusu olarak diğer bir insan ceddinin daha var olduğunu mutlaklaştırdı. Artık biliyoruz ki Lucy o periyotta Doğu Afrika düzlüklerinde tek başına değildi.

Ağaca tırmanan kuzen ve farklılaşan ömür biçimleri

Anatomik incelemeler, bu yeni cinsin Lucy’ye nazaran çok daha “ilkel” özellikler taşıdığını gösteriyor. Bilhassa Burtele ayağının yapısı, bu canlıların ayak parmaklarıyla objeleri kavrama yeteneğinin çok güçlü olduğuna işaret ediyor. Bu da ağaçlara tırmanmanın onlar için hala vazgeçilmez bir ömür biçimi olduğu manasına geliyor. Dişler üzerinde yapılan kimyasal incelemeler de iki tıbbın ortasını güzelce açıyor; Lucy’nin çeşidi daha geniş bir yelpazede beslenirken, deyiremeda çeşidi meyve ve yaprak üzere daha çok orman eserlerini tercih ediyordu. Yani bu iki akraba tıp, tıpkı bölgede yaşasalar da farklı ekolojik nişleri doldurarak birbirleriyle rekabet etmeden hayatta kalıyordu.

Bu yeni tablonun en çarpıcı sonucu, Lucy’nin insan soyunun “tek ana gövdesi” olduğu tarafındaki eski inancı zayıflatması oldu. Tahliller, bu yeni çeşidin Lucy’den fazla, 4 milyon yıl evvel yaşamış olan daha eski bir cins olan “Australopithecus anamensis” ile daha yakın bağları olabileceğini gösteriyor. Şayet bu doğruysa, insan evrimi düz bir çizgi yerine, birçok farklı çeşidin tıpkı anda farklı beslenme ve hareket biçimleri denediği ağır bir “evrim çalı kümesine” benziyor.

Bilim dünyasında Lucy’nin pozisyonu üzerine tartışmalar hala hararetle devam etse de artık netleşen bir gerçek var: İnsanlığa giden yol, bir vakitler hayal ettiğimizden çok daha dolambaçlı ve kalabalık bir patikadan geçiyor.