Kendini beğenme, takdir edilme isteği ve bitmek bilmeyen bir onaylanma muhtaçlığı… Mitolojide kendi yansımasına aşık olan Narkissos’tan ismini alan narsisizm, artık yalnızca kişisel bir kişilik özelliği değil, toplumların kodlarını çözen dev bir araştırmanın konusu haline geldi.
Michigan Üniversitesi tarafından yürütülen ve 53 ülkeden 45 bini aşkın kişinin katıldığı kapsamlı çalışma, narsisizmin dünya genelindeki haritasını çıkardı. Sonuçlar ise epeyce şaşırtan; çünkü narsisizmin kalesi olarak görülen Amerika Birleşik Devletleri listede birinci 10’a bile giremedi. Araştırma, bu özelliğin yalnızca ferdi bir tercih olmadığını, ülkelerin ekonomik gücü ve kültürel yapısıyla da direkt kontaklı olduğunu ortaya koyuyor.
İnsanların kendilerini bir toplum hiyerarşisinde nereye koyduklarını ve rakiplerine karşı tavırlarını ölçen bu çalışma, Almanya, Irak ve Çin’in en yüksek narsisizm düzeylerine sahip birinci üç ülke olduğunu gösteriyor. Onları Nepal ve Güney Kore takip ediyor. Listenin en sonunda, yani narsisizmin en düşük görüldüğü ülkeler ortasında ise Sırbistan, İrlanda ve Birleşik Krallık yer alıyor. ABD ise 16. sırada kendine yer buluyor.
Veriler, bir ülkenin gayrisafi yurt içi hasılası yükseldikçe, yani toplum zenginleştikçe narsisizm eğilimlerinin de arttığını gösteriyor. Lakin zenginlik tek kriter değil; araştırmacılar “toplumcu” (kolektivist) kültürlerin de narsisizmi besleyebileceğini fark etti. Olağanda küme ahengine kıymet vermesi beklenen bu toplumlarda, kişisel muvaffakiyet bazen kümenin itibarını artırmak için ön plana çıkarılıyor ve bu da narsisistik özellikleri tetikleyen bir ögeye dönüşüyor.
Gençlik ve cinsiyet faktörü üniversal bir gerçek
Araştırmanın tahminen de en çarpıcı bulgusu, narsisizmin yaş ve cinsiyet üzerindeki sarsılmaz tesiri. Kültürden ve ülkeden bağımsız olarak erkeklerin, bayanlara nazaran daha narsisistik eğilimler sergilediği görülüyor. Uzmanlar bu durumu, erkeklerin toplumsal hayatta daha atılgan ve rekabetçi olmaya teşvik edilmesine, bayanların ise çoklukla uyumlu ve bağ kurucu rollerle ilişkilendirilmesine bağlıyor. Lakin asıl “evrensel” gerçek yaş faktöründe zımnî. Hangi ülkede yaşarsanız yaşayın, gençler yaşlılara nazaran çok daha narsisistik bir profil çiziyor.
Araştırmanın müelliflerinden Doç. Dr. William Chopik, bu durumu hayatın törpüleyici tesirine bağlıyor. Gençlerin çabucak her yerde kendilerine odaklandığını ve olduklarından daha güzel olduklarını düşündüklerini belirten Chopik, hayatın ilerleyen yıllarda insanı “mütevazılaştırdığını” ve bu sürecin Dünya’nın her yerinde emsal biçimde işlediğini vurguluyor.
Yani narsisizm yalnızca kültürel bir olgu değil, tıpkı vakitte insanın biyolojik ve toplumsal gelişiminin bir kesimi olarak karşımıza çıkıyor. Toplumcu ya da kişisel fark etmeksizin, narsisizmin aslında insan tabiatının kozmik bir gölgesi olduğu ve hayat deneyimleriyle vakitle biçim değiştirdiği bir sefer daha tescillenmiş oldu.
