Sibirya’nın dondurucu toprakları, 14 bin 400 yıl öncesine ilişkin çarpıcı bir dramı gün yüzüne çıkardı. Bilim insanları, donmuş toprak katmanında mühürlenmiş bir kurt yavrusunun kalıntılarını incelerken, hayvanın midesinde şimdi tam olarak sindirilmemiş bir kesim et buldu. Bu antik “son yemek”, Buzul Çağı’nın en heybetli canlılarından biri olan yünlü gergedanların son günlerine dair sıra dışı bilgiler sunuyor.

İki tonluk bu devasa canlının bir modülünün, küçük bir kurt yavrusunun midesinde bu kadar âlâ korunmuş olması, tarihte birinci kere öbür bir hayvanın midesinden tam bir genom dizilimi elde edilmesini sağladı.

Tumat köyü yakınlarında bulunan bu küçük kurt yavrusu ve kız kardeşi, soğuk sayesinde adeta mumyalanarak günümüze ulaşmış durumda. 2022 yılında yapılan laboratuvar tahlilleri, yavrunun yediği etin yünlü gergedana (Coelodonta antiquitatis) ilişkin olduğunu mutlaklaştırdı. Lakin binlerce yıl sonra bu DNA’yı ayrıştırmak hiç de kolay olmadı ve araştırmacılar, kurdun kendi genetik verisi ile gergedanın parçalanmış gen dizilerini birbirinden ayırmak için ağır bir gayret sarf etti. Ortaya çıkan sonuç ise şaşırtıcıydı: Kuşağı tükenmek üzere olan bu tıbbın, sanılanın bilakis son anlarına kadar genetik olarak hayli sağlıklı olduğu anlaşıldı.

Beklenmedik bir son: Ani çöküş

Genellikle bir tıbbın yok oluşu, kuşaklar uzunluğu süren akraba evlilikleri ve genetik çeşitliliğin azalmasıyla birlikte gelen yavaş bir süreç olarak görülüyor. Fakat bu gergedandan elde edilen bilgiler, popülasyonun hala güçlü ve genetik açıdan çeşitliliğini koruduğunu gösteriyor. Bu durum, yünlü gergedanların fosil kayıtlarından silinmesinden yalnızca 400 yıl evvel bile durumlarının pek de makûs olmadığını kanıtlıyor. Uzmanlar, yaklaşık 35 bin yıl evvel ömür alanları daralmaya başlayan bu tıbbın, Kuzeydoğu Sibirya’da son kalesini kurduğunu ve orada istikrarlı bir halde yaşamaya devam ettiğini belirtiyor.

Peki, genetik olarak bu kadar sağlıklı bir popülasyon nasıl oldu da bu kadar süratli yok oldu? Araştırmacılara nazaran bunun sebebi genetik bozulmadan çok, “Bølling–Allerød” olarak bilinen ani ve şiddetli iklim ısınması devriydi. Buzul Çağı’nın o derin dondurucu tesirinin kırıldığı bu kısa sıcaklık artışı, buzulların çökmesine ve deniz düzeylerinin yükselmesine neden oldu. Yünlü gergedanların dünyası o kadar süratli değişti ki, bu değişim gen haritalarında bir iz bırakmaya vakit kalmadan cinsin sonunu getirdi.

Bu antik keşif, yalnızca geçmişe ışık tutmakla kalmıyor, günümüzde insan eliyle tetiklenen iklim değişikliğiyle karşı karşıya kalan çağdaş cinsler için de önemli bir ikaz niteliği taşıyor. Yünlü gergedanların kıssası, bir cinsin genetik sıhhati yerinde olsa bile, etraf şartlarının suratı karşısında ne kadar savunmasız kalabileceğini acı bir formda gösteriyor.