Müzelerin tozlu arşivlerinde bazen tarih kitaplarını değiştirecek keşifler, bazen de yüzleri gülümseten büyük yanlışlar gizleniyor. Alaska’daki bir müzede tam 70 yıl boyunca “mamut omurgası” etiketiyle sergilenen fosillerin, aslında devasa bir kimlik karmaşasının kurbanı olduğu ortaya çıktı.
Yapılan çağdaş incelemeler, bu kemiklerin jenerasyonu tükenmiş tüylü bir mamuta değil, iki farklı balinaya ilişkin olduğunu gösterdi. 1951 yılında bulunan ve o günden bu yana Alaska Üniversitesi Kuzey Müzesi’nde saklanan bu kesimler, yıllar sonra bilim insanlarını hayli şaşırtan bir gerçeğe sürükledi.
Her şey, halkın mamut fosillerinin incelenmesine takviye olmasını sağlayan bir program sayesinde başladı. Araştırmacılar, seçilen bu “mamut” kemiklerine karbon testi uyguladığında bekledikleri sonuçların çok uzağında kaldılar. Bilindiği üzere mamutların birden fazla yaklaşık 10 bin yıl evvel ortadan kayboldu, son kalan küçük topluluklar ise 4 bin yıl öncesine kadar hayatta kalabildi. Lakin test edilen bu kemiklerin yalnızca 2 bin ila 3 bin yaşında olduğu görüldü. Şayet bu kemikler hakikaten bir mamuta ilişkin çıksaydı, bilim dünyası “yaşayan son mamutun” izini bulduğu için yer yerinden oynayacaktı.
Bilimsel takip: Karadan denize uzanan izler
Matthew Wooller liderliğindeki grup, bu kadar genç bir mamut fosili bulmuş olmanın heyecanıyla daha derin tahlillere girişti. İzotop tahlilleri yapıldığında, canlının beslenme alışkanlıklarının bir kara otoburu olan mamutla hiçbir ilgisi olmadığı anlaşıldı. Kemiklerdeki nitrojen ve karbon düzeyleri, bu canlının ömrünü denizlerde geçirdiğine işaret ediyordu. Son noktayı ise DNA testleri koydu, bir vakitler mamut sanılan o devasa kemiklerin aslında bir minke balinası ile Kuzey Pasifik gerçek balinasına ilişkin olduğu katılaştı.
Bu noktadan sonra araştırmacıların aklına yeni bir soru takıldı: Deniz canlılarına ilişkin bu dev kemikler, kıyıdan bu kadar uzak bir noktaya nasıl geldi? Bilim insanları birkaç ihtimal üzerinde duruyor. Tahminen bu balinalar antik ırmak yollarını kullanarak iç kısımlara kadar yüzdü, tahminen de binlerce yıl evvel bölgede yaşayan beşerler bu kemikleri alet yapmak ya da ticaret hedefiyle karaya taşıdı. Tabi bir başka ihtimal daha var; o da kemiklerin aslında kıyıya yakın bir yerde bulunmuş olup, 1950’lerdeki kayıt etabında pozisyonunun yanlış yazılmış olması.
Sebep ne olursa olsun, bu “mamut yanılgısı” bilim tarihinin arşivlerinde en değişik yanılgılardan biri olarak yerini almış durumda.
