Güneş sistemimizin hudutlarını aşan ve yüzlerce ışık yılı uzakta süzülen gizemli dünyalar, artık yalnızca birer parlak noktadan ibaret değil. Gökbilimciler, James Webb Uzay Teleskobu’nun sunduğu ihtilal niteliğindeki bilgileri kullanarak, Dünya’dan 400 ışık yılı uzaklıktaki dev bir gezegenin üç boyutlu atmosfer haritasını çıkarmayı başardı.
WASP-18b ismi verilen bu gaz devi, 2 bin 700 santigrat dereceyi bulan kavurucu sıcaklığı ve yıldızının etrafındaki tipini yalnızca 23 saatte tamamlamasıyla dikkat çekiyor. 2023 yılında bu gezegenin iki boyutlu bir taslağını çıkaran bilim insanları, 2025’te çıtayı bir adım daha üst taşıyarak birinci defa bir ötegezegenin derinliklerine ve katmanlarına ışık tutan bir 3D modelleme gerçekleştirdi.
Dünya genelinden 36 araştırmacının bir ortaya gelmesiyle yürütülen bu çalışma, uzak dünyaları manaya biçimimizde yeni bir sayfa açıyor. James Webb Teleskobu’nun kızılötesi müşahede yeteneği, bu şiddetli misyonda kilit rol oynadı. Gezegen, bağlı olduğu yıldızın gerisinden geçerken ışığında meydana gelen en ufak değişimleri takip eden takım, “spektroskopik tutulma haritalama” ismi verilen gelişmiş bir yol kullandı. Bu süreçte ışığın her bir renk dilimi farklı başka incelendi ve bilgiler karmaşık matematiksel modellerle birleştirilerek gezegenin dikey ve yatay sıcaklık yapısı inşa edildi. Ortaya çıkan sonuç, WASP-18b’nin katmanlı atmosferini ve kimyasal kompozisyonunu daha evvel hiç olmadığı kadar net bir formda gözler önüne serdi.
Uzay araştırmalarında üç boyutlu dönem
Bu yeni teknik sayesinde gökbilimciler, gezegenin atmosferini bölgelere ayırarak inceleyebildi. Yapılan tahliller sonucunda WASP-18b’nin, yıldızına direkt bakan kısmının çok daha sıcak olduğu, gezegenin kenar kısımlarında ise daha serin bir halkanın bulunduğu saptandı. Araştırma takımı, atmosferdeki sıcaklığın yükseklikle nasıl değiştiğini ve hangi bölgelerde hangi kimyasalların ağırlaştığını belirlemek için atmosferik modelleme araçlarından yararlandı. Bu muvaffakiyet, şimdilik tek bir gezegeni tanılamış olsa da, galaksimizdeki binlerce ötegezegenin gerçek tabiatını anlamak için standart bir yol haline gelebilir.
Şu ana kadar keşfedilen yaklaşık 6 bin ötegezegen olduğu düşünüldüğünde, bu 3D haritalama metodunun her birine uygulanması heyecan verici bir gelecek vaat ediyor. Araştırmacılar, James Webb Teleskobu ile yapılacak yeni müşahedeler sayesinde mevcut haritaların çok daha hassas hale geleceğini ve kozmosun derinliklerindeki bu yabancı gezegenlerin atmosferik değişkenliklerini bütünüyle kavrayabileceğimizi söylüyor.
