Antarktika denildiğinde çoğumuzun gözünün önüne yalnızca sonsuz bir beyazlık ve kilometrelerce kalınlıkta buz katmanları geliyor. Lakin bu devasa donmuş örtünün altında, en az başka kıtalar kadar hareketli, engebeli ve şaşırtan bir dünya saklı.
Edinburgh Üniversitesi önderliğindeki memleketler arası bir araştırma grubu, yeni bir haritalama tekniği kullanarak bu gizemli dünyayı gün yüzüne çıkardı. Bilim insanları, buzun yüzeyindeki biçimleri tahlil ederek altındaki zirve ve vadilerin formunu kestirim eden özel bir sistem sayesinde, Antarktika’nın buz altı topoğrafyasını daha evvel hiç olmadığı kadar net bir formda resmetti.
Araştırmacılar, buzun altındaki görüntüyü gözlemlemenin zorluğu nedeniyle, Antarktika’nın yüzeyine dair bildiklerimizin Mars yahut Venüs’ün yüzeyinden bile daha az olduğunu vurguluyor. Fakat yeni geliştirilen bu formül, uydu bilgileriyle birleşince devasa kanyonları, gökyüzüne uzanan sıradağları ve jeolojik hudutları tek tek ortaya çıkardı. Ortaya çıkan tablo, sanılanın tersine dümdüz ve sıkıcı bir kara kesiminden çok uzak, tersine Dünya’nın en derin noktalarından kimilerine mesken sahipliği yapan devasa bir coğrafyayı temsil ediyor.
Buzun altındaki dev kanyonlar ve sıradağlar
Antarktika’nın buz altındaki bu “saklı yüzü”, kıtanın en uç noktalarını barındırıyor. Örneğin, Doğu Antarktika’daki Denman Buzulu’nun tam altında, deniz düzeyinin yaklaşık 3 bin 500 metre altına kadar inen devasa bir kanyon uzanıyor. Batı Antarktika’da ise Bentley Buzaltı Çukuru üzere dev vadiler yer alıyor. Yalnızca derin çukurlar değil, binlerce metre buzun altında gizli duran ve bilim insanlarının şimdi yeni keşfettiği karlı doruklar kadar yüksek sıradağlar da bu kıtanın bir modülü. Milyonlarca yıl boyunca buz katmanlarının aşındırarak şekillendirdiği bu düzlükler, platolar ve keskin dağlar artık birer harita verisine dönüştü.
Peki, bu haritalar neden yalnızca meraklı kaşifler için değil de tüm dünya için kritik bir değer taşıyor? Global ısınma nedeniyle Antarktika’daki bu devasa buz depoları erimeye ve parçalanmaya başladıkça, deniz düzeyleri de yükselişe geçiyor. Buzun altındaki arazinin ne kadar engebeli olduğunu bilmek, buz akışının suratını ve erime ölçüsünü varsayım etmek için hayati bir role sahip. Engebeli yerler ve yüksek zirveler, buzun geri çekilmesini yavaşlatarak bir cins bariyer vazifesi görebiliyor. Bu yeni harita sayesinde bilim insanları, gelecekte deniz düzeylerinin ne kadar ve nerede yükseleceğine dair çok daha isabetli öngörülerde bulunma talihi yakalamış olacak.
