Alplerin buzulları ortasında binlerce yıl boyunca bir buz kalıbı üzere korunan ve 1991 yılında iki dağcı tarafından tesadüfen bulunan meşhur buz adam Ötzi, bilim dünyasını şaşırtmaya devam ediyor. 5 bin 300 yaşındaki bu mumyanın daha evvelki incelemelerinde kalbinde meseleler olduğu ve bağırsaklarının parazitlerle dolu olduğu anlaşılmıştı. Lakin Brezilya’daki Sao Paulo Federal Üniversitesi’nden araştırmacıların yürüttüğü son genom tahlilleri, Ötzi’nin epey çağdaş ve bir o kadar da can sıkıcı bir öteki kederle daha uğraştığını ortaya çıkardı: İnsan papilloma virüsü, yani bildiğimiz ismiyle HPV.

Henüz hakem onayından geçmemiş olsa da bilim dünyasında büyük yankı uyandıran bu araştırma, virüslerin binlerce yıl öncesinden günümüze nasıl iz bıraktığını gösteriyor. HPV üzere kimi virüsler, genetik gereçlerinin bir kısmını enfekte ettikleri kişinin DNA’sına entegre edebiliyor. Bu sayede bilim insanları, ortadan geçen milenyumlara karşın enfeksiyonun delillerini yakalıyor. Ötzi’nin gen haritasını inceleyen grup, kendisinde “HPV16” ismi verilen ve günümüzde rahim ağzı, penis ve gırtlak üzere pek çok kanser cinsiyle direkt irtibatlı olan yüksek riskli bir suş tespit etti.

Binlerce yıllık ortak kader

Araştırma yalnızca Ötzi ile de sonlu kalmadı. Bilim insanları, Batı Sibirya’da bulunan ve yaklaşık 45 bin yıl evvel yaşamış olan “Ust’-Ishim” isimli bir diğer örneği de inceledi. Şaşırtan bir halde, bu çok daha eski olan Sibiryalı erkekte de birebir HPV16 virüsüne rastlandı. Bu durum, insanlık ve HPV ortasındaki “tuhaf ve zorlu” bağlantının sandığımızdan çok daha eskiye dayandığını kanıtlıyor. HPV ailesinin yüz milyonlarca yıldır var olduğu ve çağdaş beşere geçmeden evvel başka arkaik insan cinslerini de enfekte ettiği zati biliniyordu. Bu son araştırma da, bu gerçeği artık bir sefer daha ve çok daha tesirli bir halde doğrulamış oluyor.

Uzmanlar, HPV16’nın hem coğrafik hem de genetik olarak birbirinden bu kadar uzak iki farklı bireyde görülmesinin tesadüf olmadığını düşünüyor. Bu bulgu, virüsün çağdaş epidemiyolojik kalıplar ortaya çıkmadan çok evvel insan popülasyonlarıyla istikrarlı bir bağ kurduğunu ve binlerce yıldır baskın bir sınır olarak ortamızda dolaştığını gösteriyor. Bugün cinsel açıdan faal yetişkinlerin yaklaşık yüzde 80’inin hayatının bir noktasında karşılaştığı bu virüs, görünen o ki binlerce yıl evvel de atalarımızın peşini bırakmamış.

Her ne kadar kanser riski taşıyan bu virüs bedeninde olsa da, Ötzi’nin sonunu getiren şey ne kanser ne de diğer bir hastalık oldu. Yapılan ayrıntılı taramalar, sol omzundan bir okla vurulduğunu ve muhtemelen kan kaybından hayatını kaybettiğini ortaya çıkarmıştı. Akabinde bir buzulun içine hapsolan vücudu, son gününün tüm sırlarını çağdaş bilime anlatmak üzere binlerce yıl bekledi.