Bilim dünyası, tarihin en ünlü mucitlerinden biri olan Thomas Edison’un laboratuvarına çağdaş bir mercekle geri dönüyor. Bir küme araştırmacı, Edison’un elektrik ampulünü mükemmelleştirmek için yaptığı birinci deneylerden birini neredeyse tıpkı tekniklerle tekrarladı. Lakin bu sefer maksat ışık üretmek değil, geleceğin “mucize malzemesi” olarak isimlendirilen grafeni elde etmekti.
Deney muvaffakiyetle sonuçlanırken, bilim insanları enteresan bir iddiayı da gündeme taşıdı. İnceleme sonuçlarına nazaran Edison, o periyotta farkında olmasa da aslında grafeni keşfetmiş olabilir.
Rice Üniversitesi’nde lisansüstü öğrencisi olan Lucas Eddy, grafeni mevcut karmaşık ve kıymetli prosedürler yerine daha erişilebilir gereçlerle seri üretmenin yollarını ararken bu fikre ulaştı. Grafen, karbon atomlarının altıgen bir yapıda, tek katmanlı dizilmesiyle oluşan ve kuantum fiziğinden muhteşem bilgisayarlara kadar pek çok alanda işleri kolaylaştırması beklenen bir unsur. Eddy, bu maddeyi üretmek için gereken 2000 derecenin üzerindeki sıcaklıklara nasıl daha kolay ulaşabileceğini düşünürken, aklına Edison’un karbon filamanlı ampulleri geldi. Araştırmacılar bu durumu gerçek bir “ampul yanma anı” olarak nitelendiriyor.
Edison’un gözünden kaçan hazine
Edison, 19. yüzyılın sonunda gaz ve yağ lambalarıyla rekabet edebilmek için binlerce farklı filaman denemiş ve karbon temelli yapıları tercih etmişti. Eddy, deneyini gerçekleştirmek için New York’taki bir sanat dükkanından, tıpkı Edison’un yepyeni tasarımlarındaki üzere Japon bambusundan üretilmiş filamanlara sahip özel ampuller buldu. Bu ampulü yalnızca 20 saniye boyunca çalıştıran araştırmacı, filamanın renginin gri tonlarından parlak gümüş rengine dönüştüğünü fark etti. Edison bu renk değişiminin sebebini merak ediyor olsaydı muhtemelen pek bir mana veremezdi, lakin Eddy, çağdaş ölçüm aygıtlarını kullanarak gümüş rengine dönen bu bölgelerin aslında grafen olduğunu belirledi.
Edison’un kendi deneylerinde grafeni neden fark etmediği ise epeyce kolay bir sebebe dayanıyor. Ünlü mucit, birinci başarılı ampul testini 13 saat boyunca kesintisiz sürdürmüştü. Bu kadar uzun müddetli ısıtma, oluşan grafenin süratle sıradan grafite dönüşmesine yol açıyor. Yani Edison, deneyini erken durdurmuş olsaydı ve o devirde grafeni tahlil edebilecek teknolojiye sahip bulunsaydı, fizik dünyasını bir asır evvelden değiştirebilirdi.
ACS Nano mecmuasında kısa bir mühlet evvel yayımlanan bu çalışma, tarihin tozlu raflarında kalan deneylerin günümüz bilgisiyle tekrar incelenmesinin değerini gösteriyor. Araştırma grubunun başında bulunan Profesör James Tour, bu durumu hayli heyecan verici bulduğunu söylüyor. Tour’a nazaran bu keşif, geçmişteki bilim insanlarının çalışmalarında daha ne üzere bilgilerin gömülü olduğuna dair büyük bir merak uyandırıyor.
