Uzun ve sağlıklı bir hayatın anahtarını arayanlar için bilim dünyasından baş karıştırıcı bir haber geldi. Yıllardır tertipli antrenman yapmanın, katı diyetler uygulamanın ya da ziyanlı alışkanlıklardan uzak durmanın ömrü uzatan en temel faktörler olduğunu duyuyoruz. Lakin Kopenhag Üniversitesi tarafından yürütülen yeni bir araştırma, hayat mühletinin aslında büyük oranda genlerimizde yazılı olduğunu ortaya koyuyor.

Şimdiye kadar yapılan çalışmalar, genetiğin ömür üzerindeki tesirini yalnızca yüzde 10 ila 30 ortasında sonlu bir hisseyle açıklıyordu. Geriye kalan büyük kısmın ise beslenme usulü, kaza riskleri ve hastalıklar üzere çevresel faktörlere bağlı olduğu düşünülüyordu. Yeni datalar ise bu dengeyi kökten değiştirerek genetiğin hissesini yüzde 55 düzeyine çıkarıyor.

Araştırmanın muharrirleri Daniela Bakula ve Morten Scheibye-Knudsen, bu sonucun hayli kritik bir mana taşıdığını belirtiyor. Şayet hayat müddeti büyük ölçüde genetik olarak evvelden belirlenmişse, ömür şekline yönelik müdahalelerin yaşlanma suratı üzerindeki tesiri sanılandan çok daha kısıtlı kalıyor. Öte yandan, genetiğin bu kadar baskın bir rol oynaması, yaşlanma sürecini genetik yaklaşımlarla anlamaya çalışan bilimsel eforları çok daha manalı ve haklı bir noktaya taşıyor.

İstatistikler ve evrimsel miras

İngiltere üzere ülkelerde son birkaç yüzyıldır ortalama hayat müddeti istikrarlı bir halde artış gösteriyor. Lakin “sağlıklı hayat beklentisi” datalarına bakıldığında, erkekler için bu müddetin 61,5, bayanlar için ise 61,9 yıl civarında olduğu görülüyor. Kopenhag takımı, neden kimi insanların başkalarından çok daha uzun yaşadığını anlamak için geçmişteki kusurlu dataları ayıklayarak işe başladı. Eski çalışmaların, sıhhat hizmetlerinin yetersiz olduğu ve salgın hastalıkların kol gezdiği devirlere ilişkin kalitesiz dataları kullandığını fark eden araştırmacılar, bu sefer ikizler üzerine odaklanan çalışmalara ağırlaştı. Kazalar yahut bulaşıcı hastalıklar üzere dış faktörlerden kaynaklanan vefatlar azaldığında, genlerin ömür mühleti üzerindeki belirleyici rolü çok daha net bir halde gün yüzüne çıktı.

Uzmanlara nazaran bu yeni bulgular, bilişsel fonksiyonlar ve metabolizma suratı üzere başka karmaşık özelliklerin de yüzde 50 oranında kalıtsal olmasıyla tam bir ahenk sergiliyor. Araştırmacılar, insanın yaşlanma suratının evrimsel süreç boyunca titizlikle optimize edilmiş olabileceğini düşünüyor. Bu durum, uzun hayatla alakalı genetik varyantları ve yaşlanmayı düzenleyen biyolojik yolları incelemenin ehemmiyetini bir kere daha kanıtlıyor.