Kanserle uğraşta tıp dünyasından umut verici lakin bir o kadar da düşündürücü haberler geliyor. Yapılan kapsamlı bir araştırma, dünya genelindeki kanser olaylarının üçte birden fazlasının aslında kolay ömür biçimi değişiklikleriyle önlenebileceğini ortaya koydu.
Yaklaşık 200 ülkede 19 milyon hadisenin incelendiği ve Nature Medicine mecmuasında yayınlanan bu dev çalışma, çağdaş insanın alışkanlıklarının sıhhati üzerindeki tesirini çarpıcı bir tabloyla gözler önüne seriyor. 2022 yılı datalarına dayanan sonuçlar, teşhis konulan 7,1 milyon hadisenin gerisinde değiştirilebilir risk faktörlerinin yattığını gösteriyor.
Yıllardır süren bilinçlendirme çalışmaları sayesinde tütün kullanımı dünya genelinde azalma eğilimine girse de, sigara hala kanserin bir numaralı sorumlusu. Her altı kanser hadisesinden birinin tütün kaynaklı olduğu belirlenirken, bu faktör bilhassa erkeklerde en büyük önlenebilir risk olarak öne çıkıyor.
Kadınlarda ise tablo biraz daha farklı; burada enfeksiyonlar listenin başında yer alıyor. Cinsel yolla bulaşan HPV’den hepatite kadar pek çok enfeksiyon tipi, her on olaydan birinin temel sebebini oluşturuyor. Bilhassa rahim ağzı ve mide kanseri üzere çeşitlerin aşılanma yahut hijyen önlemleriyle büyük oranda engellenebilir olması, erken tedbirin ne kadar hayati olduğunu bir kere daha kanıtlıyor.
Gençler ortasındaki artış ve çağdaş hayatın bâtın tehlikeleri
Kanserden hayatta kalma oranları, gelişen teknoloji sayesinde tarihin en yüksek düzeyine ulaşmış durumda. Bugün teşhis konulan her 10 hastadan 7’si, beş yıl sonrasında hayatına devam edebiliyor. Lakin bu optimist tablonun gölgesinde kalan telaş verici bir gelişme de var: Birtakım kanser tipleri, bilhassa 50 yaş altındaki genç nüfusta süratle yayılıyor. Uzmanlar, gençlerde görülen kolon ve göğüs kanseri artışını, çok işlenmiş besinlerden oluşan beslenme sistemine, alkol tüketimine, hareketsizliğe ve çevresel kirliliğe bağlıyor. Bilhassa göğüs kanseri olaylarındaki artış suratının, 70’li yaşlardaki bayanlara oranla iki kat daha fazla olması dikkat alımlı bir risk haline geldi.
Araştırmanın ayrıntılarına nazaran coğrafya da risk faktörlerinin dağılımını direkt etkiliyor. Örneğin Doğu Asya’da erkeklerdeki kanser hadiselerinin yarısından fazlası ömür stiliyle bağlantılıyken, Kuzey Amerika ve Avrupa’da sigara hala başat faktör olma özelliğini koruyor. Bayanlarda ise emzirme müddetinin yetersizliği, yüksek beden kitle indeksi ve egzersiz eksikliği, göğüs kanseri riskini direkt tetikliyor. Bilim insanları, hava kirliliği ve iş yerlerinde maruz kalınan kimyasallar üzere denetim edilmesi daha güç faktörleri de listenin değerli sıralarına yerleştiriyor.
Bu bilgiler, kanserin yalnızca “kader” olmadığını, kişisel tercihler ve toplumsal sıhhat siyasetleriyle gidişatın değiştirilebileceğini net bir biçimde anlatıyor. Uzmanlar, yalnızca sigarayı bırakmanın, istikrarlı beslenmenin ve enfeksiyonlara karşı esirgeyici tedbirler almanın bile milyonlarca insanın hayatını kurtarabileceğini vurguluyor.
