Paleontoloji dünyası yaklaşık 15 yıl evvel, bilim insanlarını hayrete düşüren ve “Dinozor mevt çukurları” olarak isimlendirilen tuhaf bir keşifle gündeme gelmişti. Bu çukurların içinde, en az 18 adet theropod tipi dinozorun kalıntıları, güya biri onları ihtimamla istiflemiş üzere üst üste dizili halde bulundu.
Derinlikleri bir ila iki metre ortasında değişen bu çukurların, vakitle doğal yollarla oluşan obruklar olmadığı kısa müddette anlaşıldı. Bölgedeki tortu yapısını inceleyen uzmanlar, bu alanların devasa bir tartının tabana baskı yapması sonucu anlık olarak sıvılaşan çamur yığınları olduğunu fark etti. Kıssanın asıl şaşırtan kısmı ise burada kapalı: Bu toplu mezarlar aslında çok daha büyük bir dinozorun ayak izlerinden öbür bir şey değildi.
Muhtemelen bu devasa izlerin sahibi, gezegenimizin gördüğü en büyük kara hayvanları olan sauropod ailesinden bir devdi. Bugün bu unvanı taşıyan Patagotitan mayorum üzere çeşitlerin 37 metre uzunluğa ve 70 ton yüke ulaşabildiği düşünülürse, yere her bastıklarında toprakta nasıl bir iz bıraktıklarını hayal etmek sıkıntı değil. Bilim dünyasında “iknoloji” olarak isimlendirilen iz fosilleri alanı, ekseriyetle tırnak izleri yahut yüzme rotaları üzere kalıntıları inceliyor olsa da, bir ayak izinin başlı başına bir toplu mezar alanına dönüşmesi epeyce az görülen bir durum.
Çamur tuzağında dikey istiflenme
Bu devasa çamur tuzaklarının kurbanları ortasında, kuş olmayan küçük theropod çeşidi Limusaurus inextricabilis ve ünlü T. rex’in atalarından biri sayılan Guanlong wucaii üzere küçük omurgalılar yer alıyor. Bu şanssız canlılar, bir sauropodun bıraktığı derin ve yapışkan ayak izine birer birer düştü. Aslında çukura daha büyük dinozorlar da girmiş olabilir, fakat uzmanlar dört bacaklı ve güçlü canlıların bir çeşit “dört çeker” sistemiyle kendilerini dışarı çekebildiklerini düşünüyor. Küçük ve iki bacaklı dinozorlar ise çamura saplandıkça altlarındakilerin üzerine yığıldı ve bugün gördüğümüz o tuhaf dikey dizilimi oluşturdu.
Çukura düşen hayvanların kalıntıları, leşçiller tarafından parçalanan birkaç kesim dışında büyük oranda bozulmadan günümüze ulaştı. Fosilleşme süreci açısından bakıldığında, çamur, cesetlerin üzerini süratle örterek onları oksijenden yoksun bıraktığı ve muazzam bir korunma sağladığı için, dev bir ayak izine düşmenin aslında “şanslı” bir son sayılabilir. Bugün Gobi Çölü olan bu bölge, 160 milyon yıl evvel bataklıklarla dolu sulak bir alandı. Bu mevt tuzaklarını farkında olmadan hazırlayan devin ise muhtemelen Mamenchisaurus olduğu varsayım ediliyor. 15 metreyi aşan boynuyla bitki yemekte usta olan bu dev canlı, görünüşe nazaran her adımında fark etmeden onlarca küçük dinozorun sonunu hazırlayan bir tabiat olayına dönüştü.
