Yaşlanma tersi kremler, estetik uygulamalar ve sayısız kozmetik eser genç bir görünüm vadederken, bilim dünyası çok daha radikal bir soruya odaklanıyor: Hücresel seviyede vakti geri çevirmek mümkün mü?
Japonya’daki Osaka University araştırmacıları bu soruya umut veren bir cevap sunuyor. Bu ay Cellular Signaling mecmuasında yayımlanan çalışma, hücrelerin “genç” ve “yaşlı” durumları ortasında geçiş yapmasında kilit rol oynayan bir proteini ortaya koydu.
Hücreler neden büyüyor? Bilinmeyen mekanizma
Yaş ilerledikçe, senescent hücreler olarak isimlendirilen daha yaşlı ve daha az faal hücreler birçok organda birikmeye başlıyor. Bu hücreler genç hücrelere kıyasla bariz biçimde daha büyük oluyor ve hücrelerin hareket etmesini ve etrafıyla etkileşim kurmasını sağlayan yapısal bileşenler olan gerilim liflerinde farklı bir tertip sergiliyor.
Araştırmanın başyazarı Pirawan Chantachotikul hususa ait şu açıklamayı yapıyor: “Bu senescent hücrelerin büyük boyutlarını nasıl koruyabildiğini hâlâ tam olarak anlamış değiliz. Dikkat cazip bir ipucu, gerilim liflerinin yaşlı hücrelerde genç hücrelere kıyasla çok daha kalın olması. Bu da liflerin içindeki proteinlerin hücre boyutunu desteklediğini düşündürüyor.”
Bu mümkünlüğü test etmek isteyen takım, AP2A1 (Adaptor Protein Complex 2, Alpha 1 Subunit) isimli proteini mercek altına almış. AP2A1’in, bilhassa fibroblastlar ve epitel hücreleri üzere hücre tiplerinde, senescent hücrelerin gerilim liflerinde daha fazla üretildiği görülmüş.
Fibroblastlar, cildin yapısal ve mekanik özelliklerinin oluşturulması ve korunmasında kritik vazife üstleniyor. Araştırmacılar, yaşlı hücrelerde AP2A1 üretimini baskıladı; genç hücrelerde ise bu proteini daha yüksek seviyede tabir edecek formda artırmış. Emel, bu değişikliğin hücrelerin yaşlanma gibisi davranışlarını nasıl etkilediğini görmek.
AP2A1 baskılanınca hücreler gençleşti
Çalışmanın kıdemli muharriri Shinji Deguchi sonuçların epeyce dikkat cazibeli olduğunu belirtiyor: “Yaşlı hücrelerde AP2A1’i baskıladığımızda, senescent özellikler bilakis döndü ve hücresel gençleşme gözlemledik. Buna karşılık, genç hücrelerde AP2A1’in artırılması yaşlanma sürecini hızlandırdı.”
Araştırma ayrıyeten AP2A1’in çoklukla integrin β1 isimli öbür bir proteinle yakın bağ içinde olduğunu ortaya koydu. Integrin β1, hücrelerin etrafını saran ve iskele misyonu gören kolajen matrise tutunmasına yardımcı oluyor.
Hem AP2A1 hem de integrin β1’in hücre içindeki gerilim lifleri boyunca hareket ettiği tespit edildi. Buna ek olarak, integrin β1’in fibroblastlarda hücre ile yüzey ortasındaki bağlanmayı güçlendirdiği belirlendi. Bu durum, senescent hücrelerde görülen kabarık yahut kalınlaşmış yapıların nedenini açıklıyor olabilir.
Yaşlanma için yeni bir biyobelirteç ve tedavi hedefi
AP2A1 üretiminin, senescent hücrelerdeki yaşlanma belirtileriyle bu kadar yakından bağlı olması, bu proteini hücresel yaşlanmanın bir göstergesi hâline getirebilir. Araştırma grubuna nazaran bu keşif, yaşlılıkla ilişkili hastalıklar için yeni tedavi maksatlarının geliştirilmesine de yer hazırlayabilir.
Hücre ölçeğinde yaşlanma sistemini anlamaya yönelik bu çalışma, sırf biyoloji alanında değil, geleceğin tıp teknolojileri için de değerli bir kapı aralıyor. Bilim insanlarının sıradaki adımı ise bu düzeneğin klinik uygulamalara nasıl dönüştürülebileceğini ortaya koymak olacak.
