Okyanusların derinliklerinde bir vakitler balıkçı tekneleriyle yarışacak boyutta, devasa lakin bir o kadar da barışçıl canlılar yaşıyordu. “Steller deniz ineği” olarak bilinen bu dev memeliler, yosun ormanlarının ortasında huzurla süzülen görkemli varlıklardı.
Ancak insanlığın bu çeşidi keşfetmesi, ne yazık ki onların sonunu getirdi. 1741 yılında biyolog Georg Wilhelm Steller tarafından birinci sefer kayda geçirilen bu canlılar, çağdaş dünyayla tanıştıktan yalnızca 27 yıl sonra büsbütün yok oldu. Bu olay, insan eliyle jenerasyonu tüketilen birinci deniz memelisi olayı olarak da kayıtlara geçti.
Yaklaşık 10 metre uzunluğa ve 10 ton tartıya ulaşabilen bu canlıların kalıntıları, Sibirya kıyılarında birinci bulunduğunda deniz canavarı sanıldı. Gerçekte ise onlar yalnızca yosunla beslenen ve insanlardan kaçmayan uysal devlerdi. Bedenlerini saran 23 santimetrelik kalın yağ katmanı, dondurucu Bering Denizi’nde hayatta kalmalarını sağlıyordu. Ancak bu özellik, dondurucu sularda yol alan denizciler için onları iştah kabartan devasa birer besin deposu haline getirdi.
Bir ekosistemin zincirleme çöküşü
Deniz ineklerinin yok oluşu yalnızca direkt avcılıkla sonlu kalmadı; art planda çok daha karmaşık bir tabiat felaketi yaşandı. O devirde beşerler kürkleri için deniz samurlarını denetimsizce avlayınca, bölgedeki istikrarlar altüst oldu. Samurlar azalınca, onların avladığı deniz kestanelerinin sayısı bir anda patladı. Bu denetimsiz artış, deniz kestanelerinin dev yosun ormanlarını süratle tüketmesine yol açtı. Deniz ineklerinin temel besin kaynağı olan bu ormanlar yok olunca, uysal devler hem açlıkla hem de insan avıyla tıpkı anda çaba etmek zorunda kaldı.
Yapılan bilimsel çalışmalar, bu canlıların tabiatın kendini yenileyebileceği limitin tam yedi katı süratle avlandığını ortaya koyuyor. Şimdi sanayi ihtilali bile yaşanmamışken, küçük avcı kümelerinin böylesine büyük bir çeşidi yeryüzünden silebilmesi insanın tabiat üzerindeki tesirini acı bir biçimde gösteriyor.
Deniz inekleri yavaş hareket ediyor, suyun altına büsbütün dalamıyor ve en berbatı, insanlardan korkmuyorlardı. Bu savunmasızlıkları onları kolay gaye haline getirdi. Bugün o devlerden geriye yalnızca manatiler üzere benzeri zorluklarla yaşayan akrabaları kaldı. 2025 yılında Florida’da rekor sayıda manatinin bir ortaya gelmesi ise geçmişteki bu büyük kaybın akabinde doğayı muhafaza gayretlerimiz için küçük bir teselli sayılabilir.
