Okyanus devlerini korumak için alınan tarihi kararın üzerinden tam kırk yıl geçti fakat sular hala durulmadı. Global balina avı yasağı, pek çok çeşidin yok olmasını engellese de bir elin parmaklarını geçmeyen kimi ülkelerin bu kuralı delme eforu çevrecileri ayağa kaldırmış durumda.
1986 yılında yürürlüğe giren ticari av yasağına karşın İzlanda, Japonya ve Norveç üzere ülkeler, mızraklarını denize indirmekten vazgeçmiyor. Yasaktan bu yana geçen süreçte bu üç ülkenin toplamda 45 bin civarında balinayı avladığı kestirim ediliyor.
Uluslararası Balina Avcılığı Komisyonu‘nun (IWC) kararlarını görmezden gelen bu ülkeler, antlaşmadaki “bilimsel araştırma” yahut “kültürel gelenek” üzere istisnaları kendilerine kalkan yapıyor. İşin en acı tarafı ise bu dev canlıların etine olan talebin kendi toplumlarında bile giderek azalması. Talebin düşmesiyle birlikte tonlarca balina eti, bugün artık lüks bir tüketim unsuru olmaktan çıkıp ucuz evcil hayvan mamalarına yahut kürk çiftliklerindeki hayvanlar için yeme dönüştü. Çevreciler, ekonomik bir karşılığı olmayan bu inadı “hukuk sistemindeki büyük bir kör nokta” olarak isimlendiriyor.
İklim krizi ve okyanusun dengesi
Balinalar yalnızca görkemli canlılar değil, tıpkı vakitte okyanus ekosisteminin en hayati çarklarından biri. Göç yolları boyunca besin hususlarını dağıtan ve fitoplankton artışını destekleyen bu devler, atmosferdeki karbonun yakalanmasında da devasa bir rol üstleniyor. 20. yüzyıl müddetince katledilen yaklaşık 2,9 milyon balina, biyolojik çeşitlilikte kapanması güç bir yara açtı. Bugün bilim insanları, balina avcılığının yalnızca bir çeşidi yok etmediğini, tıpkı vakitte iklim krizini de direkt derinleştirdiğini belirtiyor.
Meselenin etik tarafı ise vicdanları zorlayan cinsten. İzlanda’da yapılan son araştırmalar, zıpkınla vurulan bir balinanın ölmesinin bazen saatler sürebildiğini kanıtladı. Uzmanlar, denizin ortasında daima hareket eden bu dev canlıları süratli ve acısız bir biçimde öldürmenin teknik olarak mümkün olmadığını söylüyor. Buna karşın Norveç, 2026 yılı için av kotasını artırarak 1641 minke balinasının öldürülmesine yeşil ışık yaktı. “Ticari Balina Avını Durdur” koalisyonu ise yasağın 40. yılında, bu çağdışı uygulamanın büsbütün tarihe karışması için yeni bir çaba başlattı.
