Teknolojide bugün ulaştığımız sürat ve aygıtlardaki küçülme çoklukla kanıksanıyor. Bir vakitler tek bir bilgisayarın koca bir odayı kapladığı gerçeği, yeni jenerasyonlara adeta bir masal üzere geliyor. Akıllı telefonlarımızın tırnak ucu kadar modüllerine sığdırdığımız devasa data dünyası, 1960’larda çamaşır makinesi boyutundaki aygıtlarla lakin ayakta tutulabiliyordu.
Özellikle bilgilerin saklandığı sabit şoförlerin geçirdiği değişim, çağdaş mühendisliğin aslında ne kadar büyük bir aralık katettiğini anlamak için kâfi. Eski periyotlarda bilgisayarlar yalnızca odaları işgal etmekle kalmıyor, data depolama üniteleriyle de adeta birer beyaz eşya mağazasını andırıyordu. IBM’in 1311 modeli, bu devasa yapının en somut örneklerinden biri. İçinde “disk paketleri” ismi verilen ve değiştirilebilen üniteler barındıran bu şoförler, hem kapladıkları alan hem de yükleriyle bugünün teknolojisinden çok uzaktı. Yalnızca tek bir disk paketinin tartısı yaklaşık dört kilogramı buluyordu. Bugün cebimizde taşıdığımız ve varlığını bile hissetmediğimiz flaş belleklerin yanında, o periyodun depolama üniteleri tam birer ağır sıklet şampiyonu üzere duruyordu.
Megabaytlar için tonlarca metal
Bu aygıtların bu kadar devasa olmasının aslında çok temel bir sebebi vardı: İçlerinde datayı tutan plakaların çapı tam 14 inç, yani yaklaşık 35 santimetre civarındaydı. Üst üste dizilen bu dev plakalar, dışarıdan bakıldığında çağdaş bir şoförden fazla metal bir konserve kutusuna benziyordu. Kapasiteleri ise bugünün standartlarıyla kıyaslandığında epey şaşırtıcıydı. Bir disk paketi lakin 1,5 megabayt civarında data saklayabiliyordu. Yani bugün telefonunuzla çektiğiniz tek bir yüksek çözünürlüklü fotoğrafı bile o devasa makineye sığdırmanız neredeyse imkansızdı.
Bu sistemlerin en büyük zorluklarından biri yalnızca boyutları değildi. Diskleri değiştirmek, o periyotta çalışan teknisyenler için tam bir kabusa dönüşebiliyordu. Bilgiyi okuyan baş sisteminin her değişimde milimetrik olarak hizalanması gerekiyordu ve bu süreç, hassasiyeti nedeniyle son derece güç bir işti. Bu aygıtlar ekseriyetle karmaşık hesaplamalar yapan muhasebe üniteleri ve bankalar için tasarlanmıştı; fiyatları ise o periyot için dudak uçuklatan düzeylerdeydi.
Uyumluluk çıkmazı ve ana bilgisayarlar
Günümüzde rastgele bir harici sürücüyü alıp bilgisayarınızın ya da telefonunuzun girişine takmak saniyeler süren sıradan bir iş. Lakin IBM 1311 vaktinde işler hiç de bu türlü ilerlemiyordu. Bu şoförlerin beş farklı modeli bulunuyordu ve her biri yalnızca muhakkak ana bilgisayar sistemleriyle çalışabiliyordu. Örneğin, bankacılık bilgilerini işleyen bir sisteme takacağınız modelle, genel data sürece ünitesine bağlanacak model birbirinden büsbütün farklıydı. Yanlış üniteyi yanlış sisteme bağladığınızda aygıtların birbiriyle irtibat kurması imkansızdı.
Sistemin denetimi ise büsbütün ana ünite üzerindeydi. Devreler, ihtar ışıkları ve anahtarlarla donatılmış olan birinci şoför, bilgisayara bağlanan bir kumanda merkezi üzere davranıyordu. Depolama alanını artırmak istediğinizde, bu ana üniteye ek şoförler bağlayarak kapasiteyi genişletme bahtınız oluyordu; fakat bunun için odada devasa bir yer ayırmanız gerekliydi.
Odaları kaplayan devasa metal yığınlarından, avuç içine sığan ve milyonlarca kat daha fazla bilgi tutan çiplerin dünyasına geçtik. Bugün sırt çantamıza, hatta anahtarlığımıza sığdırdığımız dataların bir vakitler koca bir binayı doldurduğunu düşünmek, teknolojinin ne kadar süratli evrildiğini bir sefer daha hatırlatıyor.
