Bir otobüs biletinin karşılığında sürücünün kasasına düşen sıradan bir bozuk para, bazen binlerce yıllık bir tarihin kapısını aralayabiliyor. 1950’li yıllarda İngiltere’nin Leeds kentinde yaşanan bir olay, tam da bu çeşitten bir gizemi barındırıyor.

O periyotta kent ulaşımında misyon yapan James Edwards isimli bir veznedar, gün sonunda sürücülerden gelen paraları sayarken ortaya karışmış tuhaf bir metal kesimi fark etti. Düzmece ya da yabancı olduğu her halinden aşikâr olan bu parayı, koleksiyon yapmayı seven torunu Peter’a ikram etmek üzere konuta götürdü. Kimsenin varsayım edemediği şey ise bu paranın tam 2 bin yıl evvel, bugünkü İspanya topraklarında bulunmuş antik bir hazine olduğuydu.

James Edwards’ın torunu Peter, dedesinden miras kalan bu parayı yıllarca sakladıktan sonra geçtiğimiz günlerde Leeds Müzesi’ne bağışlamaya karar verdi. Peter, çocukken bu “yabancı” paranın üzerindeki figürlerden her vakit etkilendiğini ve bu parayı gerçek bir hazine olarak gördüğünü söylüyor. Yapılan incelemeler sonucunda paranın kökeni nihayet gün yüzüne çıktı. Bu bronz sikke, M.Ö. 12. yüzyılda Fenikeliler tarafından kurulan ve bugün İspanya’nın Cadiz kenti olarak bilinen antik Gadir yerleşimine aitti.

Antik rabler ve ton balıkları

Paranın her iki yüzü de o devrin kültürel ve ekonomik yapısına dair kıymetli ipuçları veriyor. Ön yüzünde, Fenike mitolojisinin en değerli figürlerinden biri olan tanrı Melkart’ın tasviri yer alıyor. Kartaca ve Gadir üzere kentlerin koruyucusu sayılan Melkart, Herkül ile özdeşleştirilen aslan postundan bir başlık takarken resmedilmiş. Paranın art yüzünde ise yan yana duran iki adet mavi yüzgeçli ton balığı figürü göze çarpıyor. Uzmanlar, bu balık figürlerinin Gadir’in o periyottaki en büyük geçim kaynağı olan balıkçılık sanayisini temsil ettiğini belirtiyor.

Leeds sokaklarına nasıl geldi?

Peki, Endülüs kıyılarında basılan bu antik sikke, binlerce yıl sonra nasıl oldu da Leeds’teki bir belediye otobüsünün kumbarasına girdi? Bu sorunun karşılığı hala tam olarak bilinmiyor. Peter Edwards, İkinci Dünya Savaşı’ndan yeni dönen askerlerin ceplerinde hatıra olarak getirdikleri yabancı paraları bazen farkında olmadan harcamış olabileceğini iddia ediyor.

Sebebi ne olursa olsun, bu küçük bronz modül artık hak ettiği yerde, müze vitrininde yerini almış durumda.