Arkeoloji dünyasında Tunç Çağı dendiğinde akla birinci gelen, bakır ve kalayın karışımıyla üretilen güçlü aletler olacaktır. Fakat hafriyat alanlarında bazen bu kronolojiyi karıştıran bir metalle karşılaşılıyor: Demir…
Demir Çağı’nın başlamasına daha yüzlerce yıl varken ortaya çıkan bu az kesimler, bilim insanlarını uzun mühlet düşündürdü. İnsanların demiri eritmeyi sanılandan çok daha evvel öğrenip öğrenmediği sorusu daima gündemde kaldı. Yapılan son araştırmalar, bu gizemli buluntuların gerisinde yeryüzünden çok gökyüzüne uzanan bir öykü olduğunu kanıtlıyor. Tunç Çağı’na ilişkin demir yapıtların hammaddesi, yerin derinliklerinden değil, meteorlarla birlikte uzaydan gelmiş olabilir.
1963 yılında İspanya’da gün ışığına çıkarılan Villena Hazinesi, bu durumun en çarpıcı örneklerinden biri. Altın ve gümüşten yapılmış 66 kesimlik bu devasa koleksiyonda kaselerden bileziklere kadar pek çok kıymetli eşya var. Araştırmacıların başını en çok karıştıran ise hazinenin içine gizlenmiş iki küçük demir kesim. Bir asanın ucu olduğu düşünülen yarım küre halinde bir obje ve açık bir bilezik, arkeologları hazinenin tarihini çok daha eskiye çekmek konusunda tereddüde düşürdü. O devirde demiri eritmek için gereken yaklaşık 1538 derecelik ısıya ulaşacak bir teknoloji şimdi mevcut değildi.
Bilim insanları, Villena Hazinesi’ndeki bu muhalif metalleri kimyasal tahlilden geçirdiğinde, nikel ve demir oranlarının yer küredeki madenlerle değil, göktaşlarıyla örtüştüğünü fark etti. Bu keşif aslında tekil bir örnek de değil. Antik Mısır’ın en ünlü yapıtlarından biri olan Firavun Tutankamon’un hançerinin de bir meteorit kesiminden dövülerek üretildiği daha evvel belirlenmişti.
Gökyüzünden gelen metalin kutsal yolculuğu
Antik Mısırlıların demire verdikleri isim de bu bilimsel bilgileri destekliyor. M.Ö. 1295 civarında ortaya çıkan “bi-A-n-pt” hiyeroglifi, söz manasıyla “gökyüzünden gelen demir” manasına geliyor. Mısırlılar bu metali yalnızca ender bir unsur olarak görmüyor, onu gökyüzüyle ve ölen hükümdarların yıldızlara dönüşen kemikleriyle bağdaştırıyordu. 2017 yılında yapılan kapsamlı bir çalışma, Tunç Çağı’ndan kalan demir nesnelerin neredeyse tamamının meteor kaynaklı olduğunu doğruladı.
Bu durum, insanlığın demiri madenlerden çıkarıp eriterek kullanmaya başladığı M.Ö. 1200’lü yıllara kadar genel bir kural kabul ediliyor. Yani Tunç Çağı insanları demiri kendileri üretmiyor, gökten düşen hazır metal kesimlerini büyük bir ustalıkla işleyerek hazinelere dönüştürüyordu. Bugün bir müzede Tunç Çağı’na ilişkin kararmış bir demir modülü görürseniz, onun yalnızca eski bir alet olmadığını unutmayın. Aslında o kesim, binlerce yıl evvel atmosferi aşarak yeryüzüne düşen bir uzay yolcusu olarak tarih öncesi insanların elinde hayat buldu…
