Zamanı algılama biçimimiz, bilim dünyasındaki ihtilal niteliğinde bir gelişmeyle değişmek üzere. Bilim insanları, saniyenin tarifini baştan yazacak kadar hassas bir saat geliştirdi. “Stronsiyum optik örgü saati” olarak isimlendirilen bu teknoloji, saniyeyi virgülden sonra tam 19 basamağa kadar ölçebiliyor. Bu inanılmaz hassasiyeti gözümüzde canlandırmak gerekirse; şayet bu saat cihanın şu anki yaşının iki katı boyunca, yani tam 30 milyar yıl çalışsaydı, yalnızca bir saniyelik sapma yapardı.
Metrologia mecmuasında yayımlanan çalışma, önümüzdeki on yıl içinde saniyenin resmi tanımını değiştirmeyi hedefleyen yol haritasının en kritik halkası. Mevcut saniye tarifi, 1967 yılından bu yana sezyum-133 atomunun yaklaşık 9 milyar kere titreşmesi üzerinden yapılıyor. Her ne kadar bu ölçüm kulağa çok hassas gelse de, sezyum atomlarının salınım suratı artık sonlarına ulaştı. Stronsiyum atomları ise saniyede tam 700 katrilyon kere “tık” sesi çıkararak çok daha süratli bir tempoda salınıyor. Bu sürat farkı, vakti ölçmek için kullanılan cetvelin çok daha küçük ve keskin ünitelere bölünmesi demek.
Saniyenin tarifi 2030’da değişebilir mi?
Saniyenin resmi olarak tekrar tanımlanabilmesi için dünya genelindeki farklı kurumlarda, tıpkı hassasiyet düzeyinde en az üç optik saatin bulunması kaidesi var. Çin Bilimler Akademisi’ndeki araştırmacıların bu son başarısı, gereken üçüncü saati de sağladı. Bu durum, saniyenin yeni tarifine yönelik teklifin 2030 yılında yapılacak olan Tartılar ve Ölçüler Genel Konferansı’nda (CGPM) resmen sunulmasının önünü açmış durumda. Evvelden saniye, bir günün 86.400’de biri olarak tanımlanıyordu; lakin Dünya’nın dönüş suratındaki istikrarsızlıklar bu formülü güvenilmez hale getirmişti. Atomik saatlerle başlayan bu seyahat, artık optik saatlerle yeni bir tepeye ulaşıyor.
Bu teknolojinin tek getirisi daha dakik saatler üretmekle de hudutlu değil. Araştırmacıların belirttiğine nazaran bu kadar yüksek bir hassasiyet, karanlık hususun gizemlerini çözmekten Dünya’nın yerçekimi alanını santimetre hassasiyetinde ölçmeye kadar pek çok alanda yeni kapılar açabilir. Ayrıyeten bu gelişme, uzay tabanlı optik saatlerin ve taşınabilir sistemlerin yolunu açarak yeni jenerasyon uydu navigasyon sistemlerini mümkün kılıyor.
