Kristof Kolomb’un 1492’de Amerika’ya ayak basması, tarih kitaplarında “Yeni Dünya’nın keşfi” olarak kabul ediliyor. Fakat Meksika’daki bir mezarın derinliklerinden çıkarılan küçük bir heykelcik, bu yerleşik bilgiyi sarsabilir.
“Tecaxic-Calixtlahuaca Başı” olarak isimlendirilen bu eser, sakallı bir adamı tasvir eden yüz sınırlarıyla dikkat çekiyor. Personelliği ise lokal Mezoamerika geleneklerinden fazla Antik Akdeniz dünyasına inanılmaz bir benzerliğe sahip. Birinci defa 1933 yılında, İspanyol öncesi periyoda ilişkin bozulmamış bir mezarın mühürlü katmanları ortasında bulunan bu baş, arkeologların “Romalılar Amerika’yı Kolomb’dan bin yıl evvel keşfetmiş olabilir mi?” sorusunu sormalarına yol açtı.
1960’lı yıllarda Alman arkeolog Bernard Andreae, yapıtın tarzı üzerine yaptığı incelemeler sonucunda “hiç elbet Romalı” olduğu kanaatine vardı. Andreae, sakal ve saç biçimi üzere ayrıntıların, Roma İmparatorluğu’nun MS 200 civarındaki Severus Hanedanı devrine ilişkin moda akımlarını yansıttığını belirtiyor. Seramiklerin yaşını ölçen termolüminesans yolu de bu görüşü destekliyor. Yapılan testler, nesnenin Avrupa’nın Amerika ile resmi temasından çok daha eski olduğunu kanıtladı. Fakat mezarın kendisinin 15. yüzyıl sonlarına, yani Hernan Cortes’in gelişinden çabucak öncesine tarihlenmesi, Roma devrine ilişkin bir objenin oraya nasıl girdiği sorusunu karşılıksız bırakıyor.
Okyanus akıntıları ve kayıp gemiler teorisi
Arkeologların birçok ise bu bulguya karşı temkinli yaklaşıyor. Bilim dünyasında genel kabul gören kural, harika savların inanılmaz deliller gerektirmesi. Eleştirenler, Amerika kıtasında bu seyahati destekleyecek rastgele bir Roma gemisi kalıntısına yahut yerleşim yerine rastlanmadığına dikkat çekiyor. Birtakım araştırmacılar, bu başın 1933’teki hafriyatlar sırasında bir aldatmaca olarak mezara yerleştirilmiş olabileceğini ya da birinci kaşifler periyodunda bölgeye getirilip sonradan yerlilerce mezara konulduğunu öne sürüyor. Lakin hafriyat kayıtları, yapıtın bozulmamış yer katmanlarının altından çıkarıldığını söylüyor. Bu durum, şayet kayıtlar doğruysa, sonradan yerleştirilme ihtimalini hayli zayıflatmış durumda.
Bu noktada, “tesadüfi temas” teorisi tartı kazanıyor. Birtakım araştırmacılara nazaran Akdeniz’den yola çıkan Roma, Fenike yahut Berberi gemileri, güçlü okyanus akıntılarına kapılarak rotalarından sapmış ve Atlas Okyanusu’nu geçip Amerika kıyılarına vurmuş olabilir. Kanarya Akıntısı üzere rotaların, uygun şartlarda bir gemiyi sürükleyerek okyanusun başka ucuna taşıyabileceği biliniyor. Şayet bu türlü bir durum yaşandıysa, gemideki yükler yerli halk tarafından toplanmış ve vakitle iç bölgelere kadar ticareti yapılmış olabilir.
Tecaxic-Calixtlahuaca Başı, yerleşik tarih anlatısına uymayan buluntuların yorumlanmasındaki zorluğu bir kere daha gözler önüne sermesi açısından da değerli. On yıllar boyunca Vikinglerin Amerika’ya ulaştığı fikri de hayal eseri olarak görülüyordu fakat Newfoundland’deki yerleşimler bu fikrin doğruluğunu kanıtladı. Bu küçük Roma başı da tahminen bir gün yeni ispatlarla tarihin eksik bir sayfasını büsbütün aydınlatacak bir ipucu haline gelebilir.
