Dünya üzerinde yürüyen son Neandertallerin, veda ederken gerilerinde derin bir kültürel iz bıraktığına dair yeni ispatlar gün yüzüne çıktı. Fransa’nın güneybatısındaki La Ferrassie hafriyat alanında 1909 yılında keşfedilen sekiz kişilik küme, bilim dünyasındaki eski bir tartışmayı yine alevlendirdi.
Aralarında bebek, çocuk ve yetişkinlerin bulunduğu bu topluluğun kimi üyelerinin kasıtlı olarak gömüldüğü fikri, artık güçlü bir bilimsel bilgiye dönüşmüş durumda. Bilhassa yaklaşık 40 bin yıl evvel ölen iki yaşındaki bir çocuğun kalıntıları, bu antik cinsin ölülerine sandığımızdan çok daha fazla paha verdiğini kanıtlıyor.
On yıllar boyunca araştırmacılar, bu küçük çocuğun vücudunun doğal tortu birikimiyle mi yoksa şuurlu bir eforla mı toprak altına girdiğini tartıştı. Lakin son yıllarda yapılan ayrıntılı incelemeler, “La Ferrassie 8” olarak isimlendirilen bu küçük Neandertal’in, başı doğuya ve kalçası batıya gelecek formda özel bir çukura yerleştirildiğini katılaştırdı. Bu yerleşim biçimi, tesadüften fazla makul bir ritüelin varlığına işaret ediyor.
Aynı alanda bulunan ve tipinin en eksiksiz örneklerinden biri sayılan yetişkin bir erkeğe ilişkin iskelet de misal bir konumda bulundu. Bu durum, topluluğun farklı yaşlardaki üyelerine emsal cenaze gelenekleri uyguladığını düşündürüyor.
Aynı vakit diliminde tıpkı gelenekler
İskeletlerin tam yaşını belirlemek başlangıçta epey güçtü. Bilhassa yetişkin erkeğin kemikleri üzerinde yapılan birinci karbon testleri, 32 bin ile 52 bin yıl üzere geniş bir aralık sundu. Bu meçhullüğü ortadan kaldırmak isteyen bilim insanları, iskeletle tıpkı toprak katmanında bulunan hayvan kemiklerini incelemeye karar verdi. Paris’teki İnsan Müzesi’nde onlarca yıldır saklanan altı farklı hayvan kemiği üzerinde yapılan yeni testler, bu canlıların 40 bin ile 42 bin yıl evvel yaşadığını gösterdi. Sonuçlar, alandaki yetişkin ve çocuğun çabucak hemen tıpkı periyotta hayata gözlerini yumduğunu doğruladı.
Neandertallerin yok oluşundan çabucak evvelki süreci kapsayan bu periyot, “Châtelperronian” kültürü olarak biliniyor. Batı Avrupa’da Neandertallere has en güçlü cenaze delilleri da bu kültürel katmanlarda karşımıza çıkıyor. Her ne kadar Neandertal cenazelerinin bilinen en eski örnekleri 100 bin yıl öncesine dayanarak Orta Doğu’da görülse de, Avrupa’daki toplulukların bu davranışı cinslerinin son demlerinde uygunca benimsediği anlaşıldı.
La Ferrassie’deki son bulgular, Neandertallerin yalnızca hayatta kalma çabası veren canlılar olmadığını gösteriyor. Aksine, mevtin karşısında duran karmaşık bir inanç yahut hürmet sistemine sahip oldukları anlaşıldı. Journal of Archaeological Science mecmuasında yayımlanan çalışma, Avrupa’nın son Neandertal sığınaklarında her yaştan bireye ihtimamlı bir son misyon sunulduğunu kanıtlayarak tarihe ışık tutuyor.
