Uganda ormanlarında, primat dünyasının en büyük topluluğu olarak bilinen Ngogo şempanzeleri, yıllardır süregelen barışçıl hayatlarını şaşırtan bir çatışmayla devam ettiriyor. Kibale Ulusal Parkı’nda on yıllardır bir ortada yaşayan bu dev küme, bilim insanlarını hayrete düşüren bir süratle iki düşman kampa bölündü.

Science mecmuasında yayımlanan kapsamlı araştırma, eski dostların nasıl birer katile dönüştüğünü ve orman tabanının nasıl bir savaş alanına evrildiğini tüm ayrıntılarıyla aktarıyor. Aslında bu durum, şempanzelerin toplumsal yapısındaki kırılganlığın ne kadar derin olduğunu bir defa daha kanıtlaması açısından dikkat cazip.

Huzur dolu günlerin sona ermesi, bireyler ortasındaki toplumsal bağların gizemli bir biçimde zayıflamasıyla başladı. Yaklaşık 200 bireyden oluşan topluluk yönetilemez bir büyüklüğe ulaşınca, şempanzeler birbirlerinden köşe bucak kaçmaya karar verdi. Fakat bu sessiz uzaklaşma, kısa mühlet sonra yerini planlı devriyelere ve acımasız ataklara bıraktı. 2018 yılında yaşanan kopuşla birlikte Batı ve Orta olarak ayrılan kümeler ortasında başlayan çatışmalar, çok sayıda şempanzenin vefatıyla sonuçlandı. İşin en enteresan yanı ise sayıca az olan tarafın, stratejik üstünlük sağlayarak kalabalık kümesi mağlup etmesiydi.

İnsan tabiatına tutulan ayna

Bu kanlı hesaplaşma, yalnızca biyolojik bir data değil, tıpkı vakitte kolektif şiddetin kökenlerine dair bir ders niteliği taşıyor. Şempanzelerin ne bir ideolojisi ne de bir inanç sistemi var; buna karşın küme içi kimliğin bu derece baskın hale gelmesi araştırmacıları ürkütüyor. Antropolog Aaron Sandel, yıllarca birlikte avlanan dostların birbirini öldürmesini, tabiatın en karanlık yüzlerinden biri olarak tanımlıyor.

Aynı periyotlarda barış içinde bölünen bonobo toplulukları ise, şiddetin tek seçenek olmadığını bize hatırlatıyor. Ngogo’nun öyküsü, toplumsal huzurun ne kadar pamuk ipliğine bağlı olduğunu ve ferdî uzlaşmanın değerini bir kere daha hatırlatıyor.