ABD’de hava trafik kontrolörü açığı büyüyor. Donald Trump idaresi bu meseleye dikkat çeken bir adım attı. YouTube’da yayınlanan reklamlarla oyuncular amaç alındı. Gaye, bu kitleden yeni kontrolörler çıkarmak.
Fikir birinci bakışta farklı görünüyor. Fakat bu yaklaşım sorunun kaynağını yanlış yerden ele alıyor. Zira ortada müracaat eksikliği yok.
Başvuran çok lakin işe giren yok
AviatorDB tarafından hazırlanan rapor, sistemin nerede tıkandığını açıkça gösteriyor. 2022 yılında yaklaşık 58 bin kişi hava trafik kontrolörü olmak için başvurdu. 2020’den bu yana toplam müracaat sayısı ise 200 bine yaklaştı.
Ancak bu kalabalık havuzdan işe girenlerin oranı yalnızca yüzde 2. Yani yüzlerce müracaattan sırf birkaç kişi sisteme dahil olabiliyor. Bu da sorunun insan bulamamak değil, insanları sistemde tutamamak olduğunu gösteriyor.
Uzun ve yorucu bir eleme süreci
Adayları daha en başta zorlayan katı kurallar var. Müracaat için 31 yaş hududu bulunuyor. Bunun akabinde gelen eleme, yetenek testleri ve sıhhat denetimleri aylar, bazen yıllar sürebiliyor. Bu süreçte birçok aday ya eleniyor ya da süreci bırakıyor.
İlk kademeyi geçenler için de zorluk bitmiyor. Eğitim almak isteyenlerin Federal Aviation Administration akademisine gitmesi gerekiyor. Bu da birçok kişi için Oklahoma City’ye taşınmak manasına geliyor. Bu kaide, pek çok aday için başlı başına bir mani oluşturuyor.
Eğitimden sonra bile garanti yok
Eğitim süreci de yüksek bir eleme oranına sahip. 2017 ile 2022 ortasında akademiye giren adayların yalnızca yüzde 70’i mezun olabildi. Mezun olanların da sırf yüzde 61’i gerekli sertifikayı alarak misyona başlayabildi.
Yani sürecin sonuna kadar gelen herkes bile bu işi yapamıyor. Bu durum, sistemin ne kadar dar bir kapıdan geçtiğini açıkça ortaya koyuyor.
İş şartları insanları zorluyor
Kontrolör açığının bir başka nedeni işin kendisi. Ağır gerilim, uzun çalışma saatleri ve yüksek sorumluluk bu mesleği sürdürülebilir olmaktan uzaklaştırıyor.
Veriler durumu net anlatıyor. Kontrolörler ortasında intihar oranı ülke ortalamasının üç katı. Anksiyete oranı ise dört kat daha yüksek. Ölümlerin büyük kısmında uzun vardiyalar ve kronik yorgunluk tesirli oluyor. Bilhassa 10 saate varan vardiyalar, çalışanları fizikî ve zihinsel olarak zorluyor.
Ruh sıhhati sistemi sorunu derinleştiriyor
Ruh sıhhati tarafında da önemli bir sorun var. Kontrolörler yaşadıkları sıkıntıları lisana getirdiğinde vazifeden alınıyor. Bu durum, çalışanların yardım istemekten kaçınmasına yol açıyor.
Federal Aviation Administration tarafından hazırlanan raporlar, çalışanların meselelerini gizlediğini ortaya koyuyor. Zira sistem, açık olmak yerine sessiz kalmayı teşvik ediyor. Bu da riski daha da büyütüyor.
Tartışmalar öbür tarafa kayıyor
Trump idaresi bu mevzuda daha evvel de açıklamalar yaptı. Fakat bu açıklamalar genelde sorunun temel nedenlerine odaklanmadı. Tartışmalar farklı başlıklara kaydı ve somut tahlil üretilemedi.
Oysa mevcut tablo, teknik ve yapısal sıkıntıların çözülmeden ilerlemenin sıkıntı olduğunu gösteriyor.
Krizin kökü geçmişte
Bugünkü durumun temeli 1981 yılına kadar uzanıyor. Ronald Reagan periyodunda binlerce hava trafik kontrolörü çalışma şartlarını protesto etmek için greve gitti.
Reagan idaresi bu greve sert karşılık verdi. 11 binden fazla kontrolör işten çıkarıldı, sendika dağıtıldı ve çalışanlar kamu vazifesinden uzaklaştırıldı. Bu karar, sistemde uzun müddet tesirini sürdüren bir boşluk yarattı.
Daha az kişi daha fazla iş yapıyor
Bugün sistem hâlâ bu boşluğun tesirini taşıyor. Kontrolör sayısı geçmişe nazaran daha düşük. Buna karşılık hava trafiği önemli biçimde artmış durumda.
1981’de bir kontrolör yılda ortalama 315 uçuş yönetirken, 2025’te bu sayı 1178’e çıktı. Yani daha az kişi, çok daha fazla iş yüküyle çalışıyor. Bu da hem yanlışları hem de tükenmişliği artırıyor.
Ortaya çıkan tablo açık. Sistem başvuranları eliyor, süreci zorlaştırıyor ve çalışanları yıpratıyor. Bu kurallar değişmeden açığın kapanması sıkıntı görünüyor.
Oyunculara reklam vermek dikkat alımlı olabilir. Lakin bu adım, sorunun kendisine değil yalnızca imgesine dokunuyor.
